ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦାନବ ଭୃକାସୁର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ବର ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଶିବ, ଏହା ଶୁଣି ଅପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ତଥାପି ହସିଲେ ଏବଂ "ଓଁ" କୁହି ବର ଦେଇଦେଲେ, ଯେପରି ନିବିଡ଼ ବିଷ ମାନେ ସର୍ପକୁ ଅମୃତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଭୃକାସୁର ଏହି ବରକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜ ଦେଇଥିବା ବରର ସଂଭାବନାରେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ଭୃକାସୁର ଶିବଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଧାଉଥିଲେ, ଶିବ ଭୟରେ କମ୍ପି ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଗ୍ବାସୀ ଏବଂ ଜଳରେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦୁର୍ବିନୀତ ଦାନବକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଜାଣି ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଥିଲେ; ଶିବ ତାପରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ପରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ରହେ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ, ନାରାୟଣ ନିଜେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯିଏ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରୁ କେହି ଯାଇଥିଲେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଶିବଙ୍କୁ ଏପରି ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଦୂରରୁ ଏକ ଯୁବ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପେ ଏକ ଯୋଗୀକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆସିଲେ। ସେ ବେଳ୍ଟ, ମୃଗଚର୍ମ, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ହାତରେ କୁଶ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ବଡ଼ ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଶକୁନିପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୂରରୁ ଆସି ଅତି ଶ୍ରମିତ ଦେଖାଯାଉଛ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କର, କାରଣ ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।" "ଯଦି ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣିପାରିବା ଲାଗି ଅତି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ତେବେ କୃପା କରି କହ; ସାଧାରଣତଃ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାଧନ କରନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏପରି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ପୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ଭୃକାସୁର ତାଙ୍କର ଶ୍ରମ ଭୁଲିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏକାଧିକ କହିଦେଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି, ଦାନବରାଜ, ତେବେ ସିଘ୍ର ତୁମର ହାତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖ; ଯଦି ଶିବଙ୍କର ଶବ୍ଦ କିଛି ଅସତ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, କାରଣ ଅସତ୍ୟବାଦୀକୁ ଫେରି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଭଗବାନଙ୍କର ଚତୁର ଏବଂ ଚତୁର୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଭୃକାସୁର ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ନିଜକୁ ଭୁଲି, ମୂର୍ଖ ଦାନବ ନିଜ ହାତ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବୃଷଭ ପରି ପଡ଼ିଗଲା; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବଲୋକରେ "ବିଜୟ!", "ନମସ୍କାର!", "ଶ୍ରେଷ୍ଠ!" ର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଫୁଲ ଝରାଇ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, ଶିବଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାଦେବ, ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ନିଜ ଅପରାଧରେ ନିଜେ ନଶ୍ଟ ହେଲା।" "ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ କରି ଟିକି ରହିପାରିବେ କି? ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଲେ ତ ଆଉ କିପରି ଟିକିପାରିବେ?" "ଯେଉଁଠି ଏହି ଶିବଙ୍କ ମୁକ୍ତିର ଉପଖ୍ୟାନ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା କହିବେ, ସେମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।" ଏହା ପରେ ନବୈଁ ଅଠାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ରାଜା, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଋଷିମାନେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହେଲା: "ତିନି ଦେବ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?" ଏହି ଜାଣିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ଭୃଗୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସଭାକୁ ଗଲେ। ସେ ଆଦର ଦେଲେ ନାହିଁ, ନମସ୍କାର କଲେ ନାହିଁ, ଏହା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତେଜରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂ ନିୟନ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜର ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ, ଯେପରି ଉତ୍ପାଦକ ନିଜ ଉତ୍ସର ଜଳରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରନ୍ତି। ତାପରେ ଭୃଗୁ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଉତ୍ସାହରେ ଉଠି ଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଭୃଗୁ ଏହି ଆଲିଙ୍ଗନକୁ ଫେରାଇବା ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ, ଅସମ୍ମାନ ବୋଧ କରି; ଦେବ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଭୃଗୁ ପାଦ ଉପରେ ପଡିଲେ, ଦେବୀ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ତାପରେ ଭୃଗୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ଅବସ୍ଥିତ। ଭୃଗୁ ଶ୍ରୀ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ପାଦ ଦେଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ଉଠି ପଡିଲେ। ନିଜ ଶୟନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କହିଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆସନ୍ତୁ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବସନ୍ତୁ; ମହୋଦୟ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଆଗମନ ଜାଣିନଥିଲୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" "ମୋତେ, ଏହି ଜଗତ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବା ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଥିବା ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ, ମହାପୂଜ୍ୟ ମହାପୂଜ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ରତା ଦାନ କରନ୍ତୁ।" "ଆଜି, ମହୋଦୟ, ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି; ଆପଣଙ୍କର ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ ମୋ ଛାତିରେ ନିର୍ମଳ ଶ୍ରୀ ଅବସ୍ଥିତ ହେବେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଭୃଗୁ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଏପରି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କଥା ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅତି ଶାନ୍ତ, ଯଥେଷ୍ଟ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଗଲା, ଚେହେରାରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଗଲା। ଏପରେ ଭୃଗୁ ଫେରି ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେଖିଥିବା ଘଟଣା ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲା, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଭୟହୀନତା ଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା କଲେ। ଯେଉଁଠାରୁ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ନିଜର ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରିବା ଯଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟୁଟ ଶାନ୍ତ, ସମଭାବ, ବସ୍ତୁହୀନ, ନିତିଶୀଳ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ। ଯାହାର ପ୍ରିୟ ରୂପ ସତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି; ଶାନ୍ତ, ନିର୍ବିକାମ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଫଳ ଚାହିନ୍ତି ନାହିଁ।