ଏହି ଗଢ଼ିଆ ଗଳ୍ପଟି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ମହାକରୁଣାମୟ ଧୂର୍ଜଟି, ଅର୍ଥାତ୍ ଭଗବାନ ଶିବ, ଅଙ୍ଗାଳା ଦେମନ୍ଙ୍କ ଉପରେ ଅପାର ଦୟା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଅଙ୍ଗାଳା ମହାତପସ୍ୟା କରି ଶିବଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଅତି ଅତିରିକ୍ତ ନିଜଦେହକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଦେଖି, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗାଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ପୁନଃ ଶୋଭାମୟ କଲେ। ତାପରେ ଶିବ କହିଲେ, “ବସ, ଅଙ୍ଗାଳା! ମୋ ପାଖରୁ ଯେଉଁ ଦାୟିକ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ତାହା ଦେବି। ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛି କେବଳ ଜଳ ଦେଇ ମୋତେ ଶରଣାଗତ ହେବାରେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନବସ୍ଥାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛ।" ଏହାପରେ ସେ ଅପବିତ୍ର ଦେମନ୍ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାୟିକ ମାଗିଲେ, “ମୋ ହାତ ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ଲାଗିବ, ସେ ମରିଯାଉ।" ଏହି ଅଶୁଭ ଦାୟିକ ଶୁଣି ଭଲ ଲାଗିଲାନି ଶିବଙ୍କୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ହସିଲେ ଓ “ଓଁ” କହି ଦାୟିକ ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଯେପରି ଅମୃତ ସର୍ପକୁ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଅଙ୍ଗାଳା ନିଜ ହାତ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିବ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ପଳାଇଲେ। ଅଙ୍ଗାଳା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ, ଶିବ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ, ଜଳରେ ଏପରି ଦୌଡ଼ିଲେ ଯେ ସେ ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦୁଃଖର ଉପାୟ ଜାଣିପାରିଲେନି, ସେମାନେ ମୌନ ହୋଇ ବସିଲେ। ଏହିଠାରେ ଶିବ ଭୟକୁ ନେଇ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଚମତ୍କାର ରହିଛି। ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ଶାନ୍ତମନସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଏଠାକୁ କେହି ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଶିବଙ୍କ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ପାପନାଶକ ପ୍ରଭୁ ଏକ ବାଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୂରରୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର କମରେ ବେଳ୍ଟ, ଦେହରେ ମୃଗଚର୍ମ, ହାତରେ କୁଶ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ବିନୟରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଶକୁନିପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦେଖୁଛି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ, ଦୀର୍ଘ ଦୂରରୁ ଆସିଛ? କିଛି ବିଶ୍ରାମ କର, ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।" “ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯଦି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ଦୟାକରି କହ, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି।" ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଅମୃତମୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅଙ୍ଗାଳାଙ୍କ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରିତ ରୂପେ କହିଦେଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କର, ତୁମେ ତୁମ ହାତ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖ। ଯଦି ଶିବଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା ଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, କାରଣ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚତୁର ଓ ଚତୁର୍ୟ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଅଙ୍ଗାଳା ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହେଲା, ଅବିବେକରେ ନିଜ ହାତ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା, ସେ ବୃଷ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ “ଜୟ!”, “ନମସ୍କାର!”, “ଶାବାଶ!” ର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୃକାସୁର ବିନାଶ ହେଲା, ଶିବ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଗିଲେ। ପରମେଶ୍ୱର ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ପାପୀ ନିଜ ପାପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।" “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପ କଲେ ବଞ୍ଚିପାରିବେନି; ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ କି ଦୁଃଖ ହେବ, ତାହା କହିବା ଅବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।" ଏହି ଶିବଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମୁକ୍ତି କଥା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, କିମ୍ବା କହିବା, ଏହି ଦେହ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଏହାପରେ ଶୁକଦେବ କଥା କହିଲେ—ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଋଷିମାନେ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ତର୍କ ଉଠିଲା: “ତିନି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ?" ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ, ଭୃଗୁ ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ନାହିଁ, ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ। ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ, ଯେପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜ ଉତ୍ସର ଜଳଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି। ତାପରେ ଭୃଗୁ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ମହେଶ୍ୱର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତେବେ ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ପକାଇ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ଭୃଗୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଭୃଗୁ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ଉଠି, ନମ୍ରତାରେ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ବସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣିପାରିଲି ନାହିଁ, ଦୟାକରି ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" “ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳରେ ମୁଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ମୋର ଭକ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ହେଉ।" “ଆଜି ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ମୋର ଛାତିରେ ଶୁଭ ଧନ୍ୟତା ଅବସ୍ଥାନ କରିବ।" ଭୃଗୁ ଏହି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଭକ୍ତିରେ ଭିଜିଗଲେ, ଚୁପ୍ଚାପ ଅଞ୍ଜଳି ଭରି ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା। ପୁଣି ସେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଫେରି, ଯାହା ଦେଖିଲେ ତାହା ସବୁ କହିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନ୍ଦେହ ଶୂନ୍ୟ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭକ୍ତି କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଶାନ୍ତି ଓ ନିର୍ଭୟତା ମିଳେ। କାରଣ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଅଷ୍ଟ ଏଶ୍ୱର୍ୟ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଆତ୍ମାର ମଳକୁ ଦୂର କରେ। ସେ ଶାନ୍ତ, ସମ, ନିର୍ମମ, ଗୁଣବାନ୍, ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ।