ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନେ ସେବା କରିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏପରିକି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ମୁଁ ସତ୍ୟ କୁଶଳ ଲାଭ କରିପାରିନାହିଁ। ଏବେ, ମୁଁ ମୋର କଥା କହିବି, ଯାହା ଅନେକ ଜଣେ ଜାଣିଛନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିବାରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା। ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡ ଦେଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ବଢିଥିଲି, ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜର ଦେଶର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଥିଲି। ଏଠାରେ, କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ମୁଁ ଅସ୍ତିକ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ ଦୁର୍ବଳ ହେଇପଡିଥିଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁଁ ମୋର ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିଲି। ପରେ, ମୁଁ ଫେରି ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ଏଠାରେ ଏକ ଯୁବତୀର ପ୍ରଭାବ ନେଇ, ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯୁବା ଓ ସୁନ୍ଦର ହେଇଗଲି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୟାନ; ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ବିଷାଦ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ମୁଁ ଯୁବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ମୋର ପୁଅମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇପଡିଛନ୍ତି? ଆମେ ତିନିଜଣେ ସଦା ସଂଗେ ରହୁଥିଲେ, ତଥାପି ଏହି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା? ସାଧାରଣତଃ ଜନନୀ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଥାଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବା ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଆତ୍ମବିଚାରରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭାବରେ ରହିଛି; ମୋତେ କହ, ହେ ଯୋଗର ଧନ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଏଠାରେ କାହା ପ୍ରଭାବ ରହିଛି? ନାରଦ କହିଲେ: ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆତ୍ମରେ ଦେଖୁଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ହରି ତୁମକୁ ଶୁଭ ଦେବେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥାକୁ ସୁନି, ସେ ବିଦ୍ୱାନ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: ଶୁଣ, ଶିଶୁ; ଏହି ଯୋଗ ଓ କଳି ଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଅଘାସୁର ପରି ଚଳାକି ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ; ଏଠାରେ ଶୁଭମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଶୁଭମାନେ ଆନନ୍ଦିତ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଜଣେ ଧୈର୍ୟ ଧରି ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେ ତଥାପି ଏକ ଏକାନ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ। ଏଠାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନେ ଦେଖି ଭୂମି ଭାର ବୋହୁଛି; ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ, ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ଏବେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସଂଗେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖୁନାହିଁ; ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଭୃନ୍ଦାବନ ସଂଗେ ହେବାରେ, ତୁମେ ପୁନଃ ଯୁବା ଓ ତରୁଣୀ ହେଇଗଲା; ଭୃନ୍ଦାବନ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଲୋକ ନଥିବାରୁ, ବୃଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ; ସ୍ୱଳ୍ପ ସନ୍ତୋଷରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବିଛନ୍ତି। ଭକ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କଳିର ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥା କିପରି ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା? କଳି ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା? କିପରି ଦୟାଳୁ ହରି ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମ ଦେଖିଯାଉଛି? ମୋର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବି। ନାରଦ କହିଲେ: ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଶିଶୁ, ସ୍ନେହରେ ଶୁଣ; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି, ଧନ୍ୟବାଦୀ, ତୁମର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ। ମୁକୁନ୍ଦ, ଭଗବାନ, ଭୂମି ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଯିବା ପରେ, ସେହି ଦିନରୁ କଳି ଆସି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ବାଧା ଦେଲା। ରାଜା ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବାବେଳେ କଳି ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲା; ମୁଁ ତାକୁ ମାରି ନାହିଁ, ମଧୁ ଚଉଁଥିବା ମାନେ ମଉ ଦୟା କରି ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି। ତପ, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନରେ ଲାଭ ନହୋଇଥିବା ଫଳ, କଳି ଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ଉପାସନାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ। କଳିକୁ ଅସାର ଓ ନିର୍ବିକାର ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତା ସେଉଁଥିରେ ଜନମିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତାକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଅପରାଧ କାରଣରେ ବସ୍ତୁର ସାର ସମସ୍ତଠୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ବସ୍ତୁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡ଼ା ପରି ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଘରେ ଘରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲାଗି ଲୋଭ କରି, କଥାର ସାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଅସ୍ତିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନର ସାର ଅଦୃଶ୍ୟ। ଉତ୍କଟ ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକୁଳ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ସାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ମନର ପରାଜୟ, ଲୋଭ, ଚଳାକି, ଅସ୍ତିକରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଠନ କରି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ଅନୁଭବ ହୋଇନାହିଁ। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ନିଜ ଜନନୀ ସହିତ ମହିଷ ପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାରେ ଅଦକ୍ଷ। ସଂପ୍ରଦାୟର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭୈଷ୍ଣବ ମାନେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ସାର ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଗର ଧର୍ମ, କିଏ ଦୋଷୀ? ତେଣୁ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ସହି ବସିଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନଃ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ।' ଭକ୍ତି କହିଲେ: ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତଥାପି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ; ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଜୟ ହେଉ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାୟାର ଆଧାର, ଯେଉଁଜଣେ ଏକ ବାକ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବାକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି! ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଧ୍ରୁବ ନିତ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ରକୁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା – ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ଭକ୍ତିର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ନାରଦଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା। ନାରଦ କହିଲେ: ଶିଶୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ନିର୍ଥକ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ? ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କର—ତୁମର ବିଷାଦ ଦୂର ହେବ। ସେଇ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଗୋପିମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବେ କେଉଁଠି?