ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଶାପ ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଆଶୀର୍ବାଦ କିମ୍ବା ଶାପ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଏହା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ) କେବେଉ ତୁରନ୍ତ ଏହା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା କୁହାଯାଉଛି—ପାହାଡ଼ର ଭଗବାନ ଶିବ, ବୃକାସୁରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବୃକା ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଥିଲେ, ସେ ଶକୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏକ ଦିନ ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବରେ ତିନି ମହାଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ତାହା ପଚାରିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗିରିଶଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ସନ୍ନିକଟକୁ ଯାଅ, କାରଣ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜରେ କୃପା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅତି ସାଧାରଣ ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପରାଧରେ। ରାବଣ ଓ ବାଣଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଯେପରି ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବୃକାସୁର ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ସେ ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ କାଟି, ହରଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ଅଗ୍ନିମୁଖେ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା କଲେ। ସାତ ଦିନ ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ହେବାରେ, ହତାଶାରେ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଚୁଲି ତରଳ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା। ତାପରେ ମହାଦୟାଳୁ ଧୂର୍ଜଟି (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ ଆଗକୁ ଆସି, ଅଗ୍ନିରୁ ଶିଖା ଉଠିବା ପରି, ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାସ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ପୁନଃ ଅଧିକ ତେଜସ୍ବୀ ଭାବେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଶିବ କହିଲେ—"ବସ, ଅଙ୍ଗଲ! ମୋ ଠାରୁ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହିଲେ ଦେବି। ମୋତେ ଆତ୍ମସମର୍ପିତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛ।" ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ବୃକାସୁର ଏମିତି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଯେଉଁ କାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କ ହାତ ରଖିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ। ଏହା ଶୁଣି ରୁଦ୍ର ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ହସି ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଦେଲେ—"ଓମ୍"—ଏମିତି ଏକ ସର୍ପକୁ ଅମୃତ ଦେଇଦେବା ପରି। ତାପରେ ଦେଖିବାକୁ ବୃକାସୁର ନିଜ ହାତ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ବୃକାସୁର ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ଶିବ ଭୟରେ ତାଳମାତାଳ ହୋଇ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚାରିଦିଗ ଓ ପାଣିରେ ଯାଇ ଲୁଚିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହାର କୌଣସି ଉପାୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିରବ ହୋଇ ବସିଥିଲେ। ଏବେ ଶିବ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚିରନିବାସ ଅଛି। ସେଠାରେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବାମାନେ ଯାହାଁ ଯାଇଛନ୍ତି, ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଶିବଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଭଗବାନ ଦୂରରୁ ଏକ ଯୁବ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆସିଲେ। ବେଳ୍ଟ, ମୃଗଚର୍ମ, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ତେଜରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କୁଶ ଧରି ନମ୍ରତା ସହିତ ବୃକାସୁରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ—"ହେ ଶକୁନିପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛ, ଦୂରରୁ ଆସିଛ? ଏକ କ୍ଷଣ ବିଶ୍ରାମ କର, ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।" "ଯଦି ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ତେବେ କୃପା କରି କହ, କାରଣ ସାଧାରଣତଃ ଲୋକେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଅମୃତ ମୟ ବାଣୀ ଶୁଣି ବୃକାସୁରର କ୍ଳାନ୍ତି ହରାଗଲା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା କହିଦେଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ—"ଯଦି ଏହା ଠିକ୍, ତେବେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ଯିଏ ଭୂତପିଶାଚଙ୍କ ନାୟକ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠାରେ ଆମେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ।" "ଯଦି ତୁମେ ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁ ଉପରେ ପ୍ରକୃତପକ୍ଷେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ହାତ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖ, ଏହା ସତ୍ୟ କି ନୁହେଁ ପ୍ରମାଣ ହେଉ।" "ଯଦି ଶିବଙ୍କ ବାକ୍ୟ କିଛି ମିଥ୍ୟା ଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, କାରଣ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବାକୁ ପୁଣି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଚତୁର୍ ଓ ଚାତୁର୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣୀରେ ବୃକାସୁର ବିମୂଢ଼ ହୋଇଗଲେ, ନିଜକୁ ଭୁଲି ତାଙ୍କ ହାତ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲେ। ସେମିତି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା ଓ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଗୋଡ଼ ହେବା ପରି ଏକ କ୍ଷଣରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରେ "ଜୟ!", "ନମସ୍କାର!", "ଶାବାଶ!" ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ; ବୃକାସୁର ନିହତ ହେବାରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ପରମ ପୁରୁଷ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପାହାଡ଼ ନାୟକ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ନିଜ ଦୁଷ୍କୃତିରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, କିଏ ମହାପୁରୁଷ ହୋଇ ଅପରାଧ କରି ଟିକି ପାରିବ? ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ତ ତାହା କହିବା କଥା ନୁହେଁ।" "ଏହି ଶିବଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ହରି ନିଜେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ, ଯିଏ ଏହା କହିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।" ଏହିପରି ଏକ କଥା ସମାପ୍ତ ହେଲା ପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ହେ ରାଜା, ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଋଷିମାନେ ଏକ ବଳି ଦେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବିବାଦ ଉଠିଲା—ତିନି ମହାଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ?" ଏହା ଜାଣିବାକୁ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାରେ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ନମସ୍କାର କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂ ନିୟନ୍ତ୍ରକ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ମନର କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ, ଯେପରି ସୃଷ୍ଟା ନିଜ ଉତ୍ସର ଜଳରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।