ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷକୁ ଦେଖିଥିବା, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଜୀବ ଓ ଶାସକମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି କରି ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ ଜୀବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଏ, ଯେପରିକି ଘୁମୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ଛାଡ଼ିଦିଏ—ସେହି ହରିଙ୍କୁ, ଯାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଜନ୍ମା, ଭୟରହିତ, ସେହି ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର 'ବେଦମାନଙ୍କର ଷ୍ଟୁତି' ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟାୟକୁ ନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ବେଶି ଧନୀ ଓ ଶାସକମାନେ, ହରିଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ବିଷୟରେ ଆମେ ଅତି ଶଙ୍କାରେ ପଡ଼ିଛୁ—ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କିଏଁ ବିପରୀତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି? ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଶିବ ନିତ୍ୟ ଶକ୍ତି ସାଥିରେ ଏକତ୍ରିତ, ତିନି ଗୁଣରେ ବିସ୍ତୃତ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ, ତମସ; ତେଣୁ ମୁଁ ତିନିପ୍ରକାର। ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଶୋଳେ ରୂପର ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା, ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହରି ତ, ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ପରମପୁରୁଷ, ପ୍ରକୃତିର ଉପରେ; ସମସ୍ତର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ନିରୀକ୍ଷକ—ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଜନ ଗୁଣ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଧ ହେବା ପରେ, ତୁମର ପୁରୁଷ ଆଜା, ରାଜା, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଧର୍ମ ଶୁନି, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ କଲେ। ଉତ୍ତମ ସେବାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ମାନବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଲେ: "ମୁଁ କାହାକୁ ବିଶେଷ କୃପା କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଧନ ଦୀରେ-ଦୀରେ ନେଇ ଦିଏ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ଆପଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ବିଫଳ ଓ ଧନ ଲାଗି ଦୁଃଖିତ, ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଯାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କୃପା କରି ଦିଏ। ସେ ଉତ୍ତମ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ, ଚେତନାର ମାତ୍ର, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ—ଏହାକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ ସଂସାର ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଲୋକମାନେ, ମୋତେ ପୂଜା କରିବା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଭାବି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଶୀଘ୍ର ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନରେ ମଦ ଓ ଅଭିମାନରେ ତଳି, ଅଧିକ ଦାନ ଚାହିଁ, ମୋତେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଦାନ ଓ ଶାପର ଦେବତା—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶିବ ଶୀଘ୍ର ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଅଚ୍ୟୁତ କେବେ ତୁରନ୍ତ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆଛି: ବୃକାସୁରକୁ ବର ଦେଇ, ପାହାଡ଼ର ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏକ ଦାନବ ବୃକା, ଶକୁନିର ପୁତ୍ର, ପଥରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, ତିନି ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ପଚାରିଲା। ନାରଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ତୁମେ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚ, ସେ ସାଧାରଣ ଗୁଣ ଓ ଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କିମ୍ବା କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।" ରାବଣ ଓ ବାଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁନି, ବୃକା ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲା, ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଉପହାର ଭାବେ ହରାଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଲା। ସପ୍ତମ ଦିନରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ମିଳି, ନିରାଶ ହୋଇ, ତିକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲା, ତାଙ୍କ ଚୁଲ ତାହା ସ୍ଥାନରେ ଭିଜିଗଲା। ତାପରେ ମହାକରୁଣା ଧୂର୍ଜଟି, ଆମେ ଯେପରି, ଅଗ୍ନିରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାପରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଛୁଇଁବାରୁ ରୋକିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଚମତ୍କାର ରୂପରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିଦେଲେ। ଶିବ କହିଲେ: "ଏବେ ଯଥେଷ୍ଟ, ଅଙ୍ଗଳ! ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେଉଁ। ଆତ୍ମସମର୍ପିତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଥକ ଯନ୍ତ୍ରଣା କରିଛ।" ସେହି ପାପୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏମିତି ବର ଚାହିଲା—"ଯାହାର ମୁଣ୍ଡକୁ ମୁଁ ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଦିଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁହେଉ।" ଏହା ଶୁନି, ରୁଦ୍ର ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ହସି, ବର ଦେଲେ—"ଓମ୍" କହି, ଯେପରି ନେକ୍ତର ସାପକୁ ଦିଅଯାଏ। ତାପରେ ବୃକାସୁର ନିଜ ହାତ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜ କୃତ୍ୟର ଭୟରେ ପଛ ହଟିଗଲେ। ବୃକାସୁର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଲା, ଶିବ ଭୟରେ ଥରେ-ଥରେ କମ୍ପି, ଦିଗବଳ, ଦିଗନ୍ତ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବତାମାନେ, ଉପାୟ ନ ଜାଣି, ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; ଶିବ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ରାଜ୍ୟ। ସେଠାରେ ନାରାୟଣ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି, ବିରକ୍ତମାନଙ୍କର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁଠାରୁ କେହି ପଛେ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ। ଶିବଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୁଷ୍ଟ ନାଶକ, ଦୂରରୁ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏକ ଯୁବ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ। ବେଳ୍ଟ, କୃଷ୍ଣା ଚର୍ମ, ଦଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ତେଜ, କୁଶ ଗ୍ରାସ ହାତରେ ଧରି, ବିନୟରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ଶକୁନିର ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ କ୍ଳାନ୍ତ—କି ବହୁ ଦୂରରୁ ଆସିଛ? ଅଳ୍ପ ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କର, ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।" "ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅତି ଗୁପ୍ତ ନହେଲେ, ମହାବଳୀ, ଦୟାକରି କହ; ସାଧାରଣ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅମୃତ ମୂଖର ଶବ୍ଦ ଶୁନି, ବୃକାସୁର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇ, ପୂର୍ବର ଘଟଣା ସବୁ କହିଦେଲା। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ଯଦି ଏହିପରି, ତେବେ ଡାକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ଦାନବ ହୋଇ, ଭୂତ ଓ ପିଶାଚର ଲୋକପତି ହୋଇଥିବା ଜଣେଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ଆମେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବୁନାହିଁ।