ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କ କୃପାବଳୀରେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଏହି ଦେହକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ପଞ୍ଚମହାଭୂତ — ଅଗ୍ନି ଆଦି ମହାତ୍ତ୍ୱ ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରୂପ ଅଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଦି ଯେତେ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏକ ପ୍ରକାଶ; କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ସତ୍-ଅସତ୍ ଉଭୟୁଁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଅମୃତତ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିମ୍ନ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରି ହୃଦୟର ଅନ୍ତସ୍ଥଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଅନ୍ତସ୍ଥଳରୁ, ହେ ଅନନ୍ତ, ତୁମର ପରମ ଧାମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଗର୍ଭରେ କାରଣରୂପେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମର କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକାର ନେଇ ଜ୍ୱଳିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପରମ ଧାମ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ସେମାନେ ଏକ ରସକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏହି ଦେହର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ — ଯାହା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିଜ ସୃଷ୍ଟି — ସେ ନିଜେ 'ପୁରୁଷ' ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିତ। ଏହିପରି ମାନବମାନେ ଓ ବେଦମାନେ ଯାତ୍ରାର ଅନ୍ତକୁ ବୁଝି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଭଜନ୍ତି। କିଛି ମହାପୁରୁଷ ନିଜର ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅମୃତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ହଂସସଦୃଶ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଅଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦେହୀମାନେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ନିଜ ବନ୍ଧୁ, ସ୍ନେହୀ, ପ୍ରିୟଜନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଦୁଃଖରେ ଆସକ୍ତି ରଖି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭୁଲିଯିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଣ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଦୃଢ଼ ଯୋଗ କରନ୍ତି ଓ ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ନାଗରାଜଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଆସକ୍ତ ନାରୀମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ରସ ଅନୁଭବ କରି ସମାନ ହୁଅଛୁ। ଏଠାରେ କିଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆଦି, ଅନ୍ତ ଓ ଗତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ? ଯାହାଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୁ ସତ୍-ଅସତ୍ ଉଭୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାଳ ଅତିତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଗୋଚର। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି, ବା ଦେହରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛନ୍ତି। ତିନି ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ପୁରୁଷ ବିଭାଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନ; ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ଏମିତି ବିଭାଜନ ନାହିଁ। ଯେପରି ସୁନା ଅନେକ ଆକୃତି ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହିପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, କାରଣ ସବୁଠାରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାପିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସଂଗରେ ଯାହା ଚଲନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୟ ବିନା ପଦ ଦେଉଛନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନେକୁ ଗୋପାଳକ ଭାବେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରନ୍ତି ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ। ଦେବମାନେ ସଦା ସଚେତନ ରହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ହାତ ଅର୍ପଣ କରିଥାଏ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭୟଭକ୍ତି ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଚଳନ୍ତା-ଅଚଳନ୍ତା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଅଜନ୍ମା ଓ କାରଣର ଏକତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହାଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଶୂନ୍ୟ ରହିଥାଏ। ଯଦି ଦେହୀମାନେ ଅସୀମ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେଉଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସନ ହେବ ନାହିଁ — କିନ୍ତୁ ଏହା ଏପରି ନୁହଁ। ଯଦି ଜନ୍ମାସିତ ଅଜନ୍ମାରୁ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ; ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅବୁଦ୍ଧିତା। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଉଭୟ ଅଜନ୍ମା ହେବାରୁ ତାଙ୍କର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସଂଯୋଗରୁ ଉପଜିଥିବା ଜଗତ ଜଳର ଫେନ ଭଳି ଅସ୍ଥିର। ପ୍ରଭୁଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ଗୁଣ ଏମିତି ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ନିଜ ରସ ସହିତ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୟ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମହାମାୟାର ଭୟଙ୍କର ମୋହକୁ ଚିହ୍ନି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭକ୍ତି ଅବିରତ ଭାବେ ବଢ଼େ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ନାବିକ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିବା ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ପରି ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ, ପୁତ୍ର, ଆତ୍ମା, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ, ଗୃହ, ରଥ ଉପରେ କାହିଁକି ଭରସା କରିବେ? ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ନ ଜାଣି ଭୋଗର ଲୋଭରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଅଂଶ ହାରାଇଯାନ୍ତି।