ଭୂମିରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହା ଉପରେ ସେମାନେ ଯଦି ତପ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ବିଶେଷକରି ମୋପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅପାର। ମୋ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଯେମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ଓ ଅସମ୍ମାନଜନକ, ସେମାନେ ମୋତେ, ଗୁରୁକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଓ ନିଜ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ପୂଜା ସମୟରେ ମାନବ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏଭଳି ପୂଜା କଲେ ମୋତେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପରେ ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମିଥିଳାର ରାଜା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନେ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଓ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଭକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ ଥିବା ଦିନ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ପୁନି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିଭଳି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଛଅଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ “ଶ୍ରୁତଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦ” ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶ୍ରୀ ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ବେଦମାନେ କିପରି ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅବ୍ୟାପ୍ୟ, ସତ୍-ଅସତ୍ ଉଭୟ ଉପରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି? ତାପରେ ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ, ଲୋକସେବା, ସ୍ଵୟଂ ଓ ଅସଙ୍ଗତା ପାଇଁ। ଏହି ଉପନିଷଦ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅନାଥ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ନାରାୟଣ ନିବିଡ଼ ଶ୍ଲୋକ ଓ ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣ ଋଷିଙ୍କ ଆଲୋଚନା କହିବି। ଏକଥର, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ନାରଦ ଏ ଭୂମିରେ ଘୂରିବା ସମୟରେ କଳାପା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାରାୟଣ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠି, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ନିପୁଣ ଏହି ଋଷି ଆଦିକାଳରୁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏଠି, ଅନେକ ତପସ୍ବୀ ଋଷି ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ, ନାରଦ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ କଲେ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଜନଲୋକ ରହିତ ଋଷିମାନେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: ଏକଥର, ଜନଲୋକରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ବ୍ରହ୍ମ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ମନସ୍ପୁତ ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ଥିଲେ। ତୁମେ ଶ୍ଵେତଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲେବେଳେ, ସେଠି ବେଦ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା, ଯାହା ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ। ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ, ତପ, ଆଚରଣରେ ସମ, ଧନ, ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ରରେ ସମ ଥିଲେ; କିଛି ଉପଦେଶ କରୁଥିଲେ, କିଛି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଥିଲେ। ତାହାପରେ ଶ୍ରୀ ସନନ୍ଦନ କହିଲେ: ସୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ତିନି ଶୟନ କରିଥିଲେ, ପରେ ବେଦ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଚିହ୍ନରେ ଉପସ୍ଥାନ କରି ଜଗାଇଲେ। ଯେପରି ଗାୟକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତେ ଉପସ୍ଥାନ କରି ତାଙ୍କର ବୀରତା ଗାଇ ଜଗାନ୍ତି, ସେପରି ବେଦମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଜଗାଇଲେ। ବେଦ କହିଲେ: ବିଜୟ, ବିଜୟ! ହେ ଅଜନ୍ମା, ଅଜୟ, ଗୁଣର ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଵରୂପରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ। ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ ଦୁହିଁ ଲୋକର ଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ଥିତ କରୁଥିବା ତୁମେ, ବେଦେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ବିଶାଳ ବିଶ୍ୱ ଯେଉଁଥିରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଏହା ଅସାର, ଯେପରି ମାଟିର ରୂପାନ୍ତର ଉଦୟ-ଅସ୍ତ ହୁଏ, ମାଟି ତଥାପି ଅବିଚଳିତ। ଏହିପରି ତୁମେ ସତ୍ୟ, ଏହି ମୃଗମାୟା ଅସତ୍ୟ। ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନ, ବଚନ, କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରନ୍ତି। ତେବେ ମାନବ ପଦଚିହ୍ନ ମୃଷା କିପରି ନୁହେଁ? ଏପରି, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ତୁମ କଥା ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଦେହିକ ଅଭିଲାଷା ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମ ପଦେ ଲୀନ, ସେମାନେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେପରି ପ୍ରାଣ ବଦଳି ଦେହକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ତୁମ ଦୟାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଖାଦ୍ୟ ଆଦି ଆଧାରରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତୁମ ରୂପ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନ ଅସତ୍, ନ ସତ୍, ଏବଂ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ, ସେ ଅମୃତ ତୁମ ନିଜ ସ୍ଵରୂପ। ଯେଉଁମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିର, ସେମାନେ ହୃଦୟର ନାଡୀକୁ ମାର୍ଗ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରୁ, ଅନନ୍ତ, ତୁମ ପରମ ଧାମ ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖକୁ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଗର୍ଭରେ କାରଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟର, ସେମାନେ ସମାନ ଭାବରେ ତୁମ ପରମ ଧାମକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନତା ତ୍ୟାଗ କରି ଏକତାରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦେହ ଭିତରେ, ଯାହା ତୁମ ନିଜ ସୃଷ୍ଟି, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ, ତୁମେ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମାନବ ମାର୍ଗ ଓ ବେଦ ଶେଷ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ତୁମ ପଦକୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ନିଜ ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା କିଛି ଲୋକ ତୁମ ଅମୃତ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୁଦ୍ରରେ ଦୁବି ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଘର ବିସରି ହଂସ ସଦୃଶ ଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ତୁମ ପଦ ପାଖରେ ରହି ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।