ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ—କିଏ ତୁମର ଅମୂଲ୍ୟ ପଦପଦ୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ତୁମେ ତ ତ୍ୟାଗୀ, ସନ୍ତ, ଶାନ୍ତ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁମାନେ କିଛି ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମା ଦେଉଥିବା ଦାତା। ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ଯଦୁ ବଂଶରେ ଅବତରି, ଏହି ଭୂମିରେ ଚରି ତୁମ ଯଶ ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରସାର କରିଛ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରି, ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଛ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ନାରାୟଣ, ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ ଜ୍ଞାନର ଧାମ, ଶାନ୍ତ ତପସ୍ଵୀ ଋଷି, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ଏହିପରି ମହାନ୍ତିକୁ ମିଥିଲା ରାଜା ନିମି ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଆପଣ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ କିଛି ଦିନ ଆମ ଘରେ ବାସ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କର ପଦର ଧୂଳିରେ ନିମି ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା, ସେଠାରେ ରହିଲେ, ମିଥିଲା ନରନାରୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଶୁଭ କରିଦେଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ଶୃତଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ଜନକଙ୍କ ପରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଘରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ନୃତ୍ୟ କରି, ଜପଟା ହଲେ। ସେ ଏମାନେଙ୍କୁ କୁଶ ଓ ବୃଷ ଚର୍ମ ଉପରେ ବସାଇଲେ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ, ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ। ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସେ, ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ଘରବାସୀମାନେ ଅପ୍ରମେୟ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତଃସ୍ନାନ କଲେ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସେ ଫଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ମୂଳ, ଶୁଭ୍ର ଜଳ, ମାଟି, ଗୋ-ଉତ୍ପାଦ, ତୁଳସୀ, ଦର୍ଭା ଓ ପଦ୍ମ ଦେଇ ଉପଚାର କଲେ; ଏହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ। ଶୃତଦେବ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଘରସ୍ଥ ଜୀବନର ଅନ୍ଧ ବେଳାରେ ଆସି ମୁଁ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସମ୍ମିଳନ ପାଇଲି—ସେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯାଁକର ପଦ ଧୂଳି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଧାମ, ଏବଂ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହ?” ଏହିପରି ଅତିଥିମାନେ ବସି, ସମ୍ମାନିତ ହେବା ପରେ, ଶୃତଦେବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଆଜି, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପ୍ରକାଶ ହେଲେ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଶୋଇ ନିଜ ମନରେ ସ୍ୱପ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ଓ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, କହନ୍ତି, ପୂଜନ୍ତି, ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ହୃଦୟରେ ତୁମେ ନିଜେ ପ୍ରକାଶ ପାଓ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୂରେ ରହ, ଏବଂ ତୁମ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଗୋଚର ହେଉଛ। ହେ ପରମ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଆତ୍ମାକୁ ବିଭାଜନ କରୁଥିବା, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ନିଜ ମାୟାରେ ନିଜକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଶିଖାଅ—ଆମ ଦାସମାନେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କାରଣ, ଲୋକମାନେର ସର୍ବାଧିକ ଦୁଃଖ ହେଉଛି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ଵାରା ଅଗୋଚର।” ଏପରି ଶୃତଦେବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭଗବାନ, ଯିଏ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, ହସି, କଥା କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ମୁନିମାନେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଜଗତ ଚରି, ତାଙ୍କ ପଦଧୂଳିରେ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଦେବତା, ତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ, ପୂଜା ଦ୍ଵାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାପ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ତୋଷ, ଏବଂ ବିଶେଷକରି ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲେ, ସେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋର ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ମତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରି ଆଦର୍ଶ ନୁହେଁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ, ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ, ଗୁରୁକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା ବେଳେ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଯାହା ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର କାରଣମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋର ରୂପ ଭାବେ ମନରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏପରି ପୂଜା କଲେ ମୋତେ ପ୍ରକୃତ ପୂଜା ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇ ମିଥିଲାର ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ପୂଜି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦାସ ଓ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭଗବାନ, ସଠିକ ମାର୍ଗ ଶିଖାଇ, ସେଠାରୁ ଫେରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠିରେ ‘ଶୃତଦେବଙ୍କ ଶିରୋପରି କୃପା’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର ଏକ ମହାନ ଅଧ୍ୟାୟ, ପରମହଂସମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର। ଏଠି ଶ୍ରୀ ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅବିବର୍ଣ୍ୟ, ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ବେଦ, ଯାହା ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଏ, କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ? ସେ ତ ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ଉଭୟରୁ ଉପରେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଭଗବାନ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପ୍ରାଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ, ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆତ୍ମା ଓ ଅନାସକ୍ତି ପାଇଁ। ଏହି ଉପନିଷଦ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ପାଏ। ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ନାରାୟଣ ସଂଯୁକ୍ତ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଓ ନାରଦ-ନାରାୟଣ ସମ୍ବାଦ କଥାଏଁ କହିବି।