ଭକ୍ତି ନାମକ ଏକ ଯୁବତୀ କଥା କହିଲେ—“ମୋର ନାମ ଭକ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଜଣେ ମୋର ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ। ଏମାନେ ବୟସରେ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଃଖିତ। ଗଙ୍ଗା ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ମୋ ସେବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସେବା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିପାରିନାହିଁ। ଏହି କଥା ମଧୁର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଶୁଣିଲେ ଆପଣଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ। ମୁଁ ଡ୍ରାବିଡ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ବଢ଼ିଲି, ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜର ଦେଶର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧା ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଯାଇଲି। ସେଠାରେ କଳି ଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଅନେକ ପାଖଣ୍ଡୀମାନେ ମୋ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଫଳରେ ମୁଁ ଓ ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଶକ୍ତ ରହିଲୁ। ତାପରେ, ମୁଁ ପୁନି ବୃନ୍ଦାବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଯୁବତୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ହେଲି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖରେ ଶୟାନ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ସେମାନେ ବୟସରେ ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋ ହୃଦୟ ବିହ୍ୱଳ। ମୁଁ ଯୁବତୀ ରହି ମଧ୍ୟ, ମୋର ପୁଅମାନେ କିପରି ବୟସ୍କ ଓ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ? ଆମେ ତିନିଜଣ ଏକାଠି ରହୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ଏମିତି ବିପରୀତ ଘଟଣା ଘଟିଗଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୟସ୍କ ହୁଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବକ ରହନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାର କାରଣ କ’ଣ? ମୋ ମନ ଚିନ୍ତା ଓ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଯାଇଛି—ହେ ଯୋଗରତ୍ନ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ରହସ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ତେବେ, ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—“ହେ ନିଷ୍ପାପ ଭକ୍ତି, ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଆପଣ ଦୁଃଖି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ହରି ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେବେ।” ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ବୁଝି, ସେ ମହାମୁନି ପୁନି କହିଲେ—“ଶୁଣ, ଶିଶୁ, ଏହି ଯୋଗ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ କଳି ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଏବେ ଅଘାସୁର ପରି ଚଳାକ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠି ଧର୍ମିକମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅଧର୍ମୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖି ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରେ, ସେଠି ସେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ପ୍ରବୀଣ ହୁଏ। ଏହି ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନେ ଦେଖି, ଧରିତ୍ରୀ ଭାରବାହିନୀ ହୋଇଯାଇଛି; ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ଶୁଭ କିଛି ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ଏବେ ତ ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ସମ୍ପୃକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଆପଣମାନେ ଅବହେଳିତ ଓ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ। କିନ୍ତୁ ବୃନ୍ଦାବନ ସଂଯୋଗରେ ଆପଣ ପୁନି ଯୁବତୀ ଓ ତରୁଣୀ ହେଲେ; ବୃନ୍ଦାବନ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠି ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି; ଅଳ୍ପ ସନ୍ତୋଷରେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବି ରହନ୍ତି। ଏଉଁବେଳେ ଭକ୍ତି ପୁନି ପଚାରିଲେ—“ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କେମିତି ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ କଳିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କଳି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି କୁହାଇଗଲା? ଦୟାମୟ ହରି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବି।” ନାରଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ଶିଶୁ, ଆସୁଥିବା କଥା ସମସ୍ତ ଶୁଣ; ତୁମର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ। ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ପୃଥିବୀ ଛାଡି ନିଜ ଧାମକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ କଳି ଆସି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପାୟକୁ ବାଧା ଦେଲା। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବା ବେଳେ କଳି ଦୁଃଖି ହୋଇ ଶରଣ ନେଲା; ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଲି ନାହିଁ, ମଧୁ ଆଣୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ଛାଡିଦେଲି। ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ, କଳି ଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କଳିକୁ ଅସାର ଓ ନିର୍ବିଷୟ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଅପକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସାର୍ଥକତା ସମସ୍ତଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି; ବସ୍ତୁମାନେ ମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଅନ୍ନ ବିନା ଛୋଲା ପରି ରହିଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲାଗି ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା। ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ନାସ୍ତିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାର ସାର ଅନ୍ତଧାନ। ଅତି ଆସକ୍ତି, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସାର ଅନୁପସ୍ଥିତ। ମନ ହାରି, ଲୋଭ, ପାଖଣ୍ଡ ଓ ପାଖଣ୍ଡୀ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ହରାଇଯାଉଛି। ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଜ ଜୀବନୀ ସହ ଧନ୍ୟ ହେବାରେ କୁଶଳ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଲାଗି ଅକୁଶଳ। ଏବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଖରାପ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ; ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତଠାରୁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଯୁଗର ଗୁଣ—କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବେ? ତେଣୁ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ୍ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହି ସହିଯାଉଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ—“ହେ ଶୌନକ, ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଦେବମାନ୍ୟ ଋଷି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ମୋର ସଉଭାଗ୍ୟ। ଏହି ଜଗତରେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥା ପାଇଥିଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ମଙ୍ଗଳମୟ ନାରଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏବେ ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—“ଶିଶୁ, କାହିଁକି ଅବ୍ୟର୍ଥ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। ସେଇ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ଦୁର୍ଗତିରୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ କୃପା କଲେ; ଏମିତି ଦୟାମୟ କୃଷ୍ଣ ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?