ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ସ୍ନେହରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ନନ୍ଦ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସୁଦେବ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାର ମହାସାଗରକୁ ସହଜରେ ଅଟିକି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତ ବାହାରି କହିଲେ—“ଭାଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହରେ ଗଠିତ ଯେଉଁ ବନ୍ଧନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ରେମ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରୁ ବିରକ୍ତି ଦେଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଯେଉଁଥିରେ ବୀର ଓ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ମିତ୍ରତା, ଯାହା ସଜ୍ଜନମାନେ ଦୟା ଦେଇଁ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ମିତ୍ରତାର ଫଳ ମିତ୍ରକୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବେ ଆମେ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ହୋଇ ଏକାଉଁଠି ଉପକାର କରିନଥିଲୁ; ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୃଦ୍ଧିର ଅହଂକାରରେ ଆମେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଥିବା ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥାଉ। ହେ ସମ୍ମାନଦାତା, ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଶା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ କି ସମ୍ରାଟ୍ତ୍ୱର ଆଭା ତାଙ୍କୁ ମିଳୁ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।” ଏମିତି କହି ବସୁଦେବଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ମିତ୍ରତା ସ୍ମରଣ କରି, ଲୁହେ ଭିଜିଗଲେ। ନନ୍ଦ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତିଶୟ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ସେଠାରେ ତିନି ମାସ ରହିଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ‘ଆଜି, କାଲି’ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ପରେ, ନନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନେକ ଉପହାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣ, ଉଦ୍ଧବ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଉପହାର ପାଇ ନନ୍ଦ ଯଦୁମାନେ ସହିତ ନିଜ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଲଗାଇ ରଖିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲା ଓ ସେମାନେ ମଥୁରାକୁ ଚଲିଗଲେ। ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବିଦାୟ ହେବା ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବିଥିବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପୁଣି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଯଦୁମାନେ କରିଥିବା ମହା ଉତ୍ସବ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ହୋଇଥିବା ମିଳନ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ବିବରଣୀ କହିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧର ଚଉଉଠିଅଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବିବରଣ’ ନାମକ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ହେଲା। ଏହି ବେଳେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ—ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। କିପରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, କିପରି ସେ ମୋ ଠାକୁରମା ହେଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ପ୍ରଭାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ମାମାଘର ଭଉଣୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। କିଏ ଗୋଟିଏ କହୁଥିଲେ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେବେ, କିଏ କହୁଥିଲେ ନାହିଁ। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରି, ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଭେଷ ଧରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ କିଛି ମାସ ରହିଲେ, ନଗରବାସୀ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ସମ୍ମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ। ଗୋଟିଏ ଦିନ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ନେଇ ଅତିଥି ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଆସ୍ଥାରେ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଭିକ୍ଷା ଭାବେ ଆଣିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ। ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅତି ରୂପବତୀ କନ୍ୟା, ଯିଏ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ସ୍ନେହରେ ଭରିଗଲା। ସେଠିଏ ସେ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରୀସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ଲଜ୍ଜା ଭରା ଚାହାଣି ଓ ମୃଦୁ ହସରେ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ, ହୃଦୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭାବି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ଏହିଭଳି ଦିନେ ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ, ସେ କନ୍ୟା ରଥରେ ଦୁର୍ଗ ଛାଡ଼ି ବାହାରୁଥିବା ବେଳେ, ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତିରେ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ଧନୁଷ ଧରି, ତାଙ୍କ ପଥରେ ଅଡ଼କିଥିବା ବୀରମାନେକୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ସିଂହ ଯେପରି ହରିଣମାନେକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଦୂର କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ବଳରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ, ସେପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ବଳରାମ ବିବାହରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଅନେକ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଉପହାର ଦେଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତଦେବ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଭଜୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ, ଶାନ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଲ୍ପ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ରୁଚି ନଥିଲା। ସେ ମିଥିଳାରେ ବିଦେହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ରହୁଥିଲେ, ଯାହା ଯେପରି ମିଳୁଥିଲା ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥାଆଁ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯେପରି ମିଳୁଥିଲା, ସେତିକି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ଦେଶର ରାଜା ବହୁଳାଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ମୈଥିଳ ଓ ବିନମ୍ର ଥିଲେ; ଉଭୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଭଗବାନ ଉଭୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦାରୁକ ଆଣିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଋଷିମାନେ ସହିତ ବିଦେହ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ନାରଦ, ବାମଦେବ, ଅତ୍ରି, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଅସିତ, ଅରୁଣି, ମୁଁ (ଶୁକ), ବୃହସ୍ପତି, କଣ୍ୱ, ମୈତ୍ରେୟ, ଚ୍ୟବନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠି ଥିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠି ସେ ଗଲେ, ସେଠିର ନାଗରିକ ଓ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଉପହାର ନେଇ ଆସି, ଗ୍ରହମାଳା ସହିତ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯେପରି ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେପରି କଲେ।