ଏହି ଉତ୍ତମ କଥାରେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିଲା, ତାଙ୍କର ରାଜନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ମାଳା ବିନା ମଧୁର ଚିରୁନ୍ଦିଆ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ଅର୍ପଣ ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା—ମୃଦଙ୍ଗ, ମୃଦୁଙ୍ଗ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶଂଖ, ତୁରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ମଣ୍ଡଳ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଳାକାରମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦୀଜନ ଓ ପୁରାଣିକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ସହିତ ମିଶି ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ପୂର୍ବ ରିତି ଅନୁସାରେ, ପୁରୋହିତମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଠାରୋ ରାନୀଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନାନ କରାଇ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ଅଭିଷିକ୍ତ କରନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କୁ ସିଲ୍କ, ଚୂଡ଼ା, ମାଳା, ଆଖୁଡ଼ି, ଦେହରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ଶୋଭାଇଲେ, ଯଜ୍ଞବେଶେ ତିନିଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ମଧୁର ସିଲ୍କ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ସମ୍ମିଳିତ ସଭ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପରିବାର, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ସ୍ୱଜନମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହିପରେ ରାଜା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟା ଓ କର୍ମର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସମୟ ଅନୁସାରେ ପୁରୋହିତମାନେ ନିୟମିତ ଦାନ ପାଇଲେ—ଗାଁ, ଜମି, କନ୍ୟା, ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୋଭାମାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିଶେଷ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ବଡ଼ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ, ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ରାଜା ସହିତ ରାମସରୋବରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଦୀଜନ ଓ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଦେଇ, ଏବଂ ନିଜେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଜନ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ଏବଂ ବିଦର୍ଭ, କୋଶଳ, କୁରୁ, କାଶୀ, କେକୟ, ଶୃଞ୍ଜୟ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବିପୁଳ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସଭ୍ୟମାନେ, ପୁରୋହିତ, ଋଷି, ରାଜା, ପିତୃ, ଭିକ୍ଷୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ମଧୁର ଭାବରେ ଆଦର କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଭଗବତ୍ ସ୍ଥାନରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ପୃଥା, ଯମପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ନାରଦ, ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟାସ ଓ ସମସ୍ତ ମିତ୍ର-ସ୍ୱଜନମାନେ—ସେମାନେ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ସହିତ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହୃଦୟରେ ସ୍ନେହର ଉଦ୍ରେକ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଲାଗି ଥିଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ସେଠି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସୁଦେବ ନିଜ ଅନେକ ଆଶାର ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନ ସହିତ ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ—“ଭାଇ, ଏହି ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ, ଯାହାକୁ ଲୋକେ ସ୍ନେହ କହନ୍ତି, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା କଠିନ, ଯେଉଁଥିରେ ବୀର ଓ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ। ଏହି ମିତ୍ରତା, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଏକାପର ଉପକାର କରିନଥିଲୁ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୃଦ୍ଧିର ଅନ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହୁଁ। ଏହି ଏକାଧିକାରର ତେଜ କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳୁନାହିଁ, ଯିଏ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ଚାହେ, କାରଣ ଏହି ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ସ୍ନେହରେ ଭିଜି ହୃଦୟ ଉପରେ, ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବସୁଦେବ ପୂର୍ବ ମିତ୍ରତାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଚୋଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଆଣିଲେ। ନନ୍ଦ, ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଭାବେ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ସମ୍ମାନ କରି, ‘ଆଜି, କାଲି’ ଭାବି ତିନି ମାସ ସେଠି ରହିଲେ। ପରେ, ଆଶା ଭରି ନନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଗୋପ, ସ୍ୱଜନ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣ, ଉଦ୍ଧବ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବହୁ ଉପହାର ନେଇ, ନନ୍ଦ ଯଦୁମାନେ ସହିତ ନିଜ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଲଗାଇ ରଖି, ତାହାଠାରୁ ମନ ଫେରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଥୁରାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସ୍ୱଜନମାନେ ଯିବା ପରେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବ କୃଷ୍ଣ, ବର୍ଷାକାଳ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପୁନି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଯଦୁଦେବତାଙ୍କର ମହାଉତ୍ସବ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ସମ୍ମିଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର ଚୁଉଁଯାଉଥିବା ଚଉରାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ର ବର୍ଣ୍ଣନା’ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କିପରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ସେ କିପରି ମୋର ଠାକୁରମା ହେଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏକଥା ପରିକ୍ଷିତ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ପୃଥିବୀର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସି ନିଜ ମାମାଘର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଣିଲେ। କିଛି ଲୋକ କହିଲେ ରାମ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ନକହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ତ୍ରିଦଣ୍ଡି ସନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲାଗି କିଛି ମାସ ରହିଲେ, ନଗରବାସୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଠାରୁ ପୁନିପୁନି ସମ୍ମାନ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।