ହେ ରାଜନ୍, ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା— ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ସେ ମହାନ ରାଜା ନିଜ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଥିବା ଋଷିମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଧିରେ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାହାର ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧି, ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜିଥିଲେ। ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୂଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟାଦଶ ରାଣୀମାନେ ଶୁଭ ଉତ୍ସାହରେ, ମାଳା ଛାଡି, ନୂତନ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅନ୍ନ ଓ ଶ୍ରୀଗନ୍ଧ ନେଇ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦୁନିଆ କମ୍ପିଉଠିଲା— ଦଢ଼ି, ମୃଦଙ୍ଗ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସଂଖ, ତୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଳାକାର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ଗୀତିରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଯଜ୍ଞବେଦୀରେ ଆଚାର୍ୟମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ ଭାବେ ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାରାମାନେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ସେ ରାଜା, ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର, କଙ୍କଣ, ହାର, ପାଉଁଜି, କଣ୍ଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ଦେଲେ। ଏହିଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୂରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସଭାସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁ, ପୁତ୍ର, ଭାର୍ୟାମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞରେ, ତିନିଏ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ବିଧାନରେ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ। ଶେଷରେ, ଉଚିତ ସମୟରେ, ସେ ପୂରୋହିତମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦାନ— ଗାଁ, ଜମି, କନ୍ୟା, ଏବଂ ଅପାର ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତିମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସ୍ନାନ ଶେଷେ, ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ, ପୂରୋହିତମାନେ ଓ ଯଜମାନଙ୍କ ସହିତ ରାମସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ବନ୍ଦିମାନେ ଓ ମହିଳାମାନେ ଦାନ କଲେ; ପରେ ନିଜେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ପୂରୋହିତମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ତିନିଏ ନିଜ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁତ୍ର, ଏବଂ ଵିଦର୍ଭ, କୋଶଳ, କୁରୁ, କାଶୀ, କେକୟ, ଶୃଞ୍ଜୟ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେଇଲେ। ସେ ସଭାସଦସ୍ୟ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋଷି, ରାଜା, ପିତୃ, ପିଶାଚ, ପରିବ୍ରାଜକମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଧାମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଉ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ପୃଥା, ଯମପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ନାରଦ, ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟାସ ଓ ତାଙ୍କ ମିତ୍ର-ସ୍ଵଜନମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହୃଦୟର ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଯାଇଲେ, ବିଦାୟର ବିୟୋଗବେଦନା ସହିଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପମାନେ ସହିତ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ଏଠି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିଥିବା ଵସୁଦେବ, ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ— "ଭାଇ, ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ରେମ ବୋଲନ୍ତି, ତାହାକୁ ବିରଳ ଭାବେ ଛାଡ଼ିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତାହା ନାୟକ କିମ୍ବା ଯୋଗୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ମିତ୍ରତା ଯେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଥିରେ ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ, ତଥାପି ଏହାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବେ ଆମେ ଭାଇମାନେ ଏକାପର ଉପକାର କରିପାରିନଥିଲୁ, ଏବେ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହୁଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଯେଉଁ ପୁରୁଷର ପ୍ରକୃତ କଲ୍ୟାଣ ଚାହିଁ, ସେ ଚାହିଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ନିଜ ପରିଜନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥାଏ।" ଏପରି କହି, ସ୍ନେହରେ ହୃଦୟ ନରମ ହୋଇଥିବା ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି (ଵସୁଦେବ) ପୁରୁଣା ସ୍ନେହ ସ୍ମରଣ କରି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ କାନ୍ଦିପକେ। ଏପରି ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦିଆ ସ୍ନେହ ପାଇଁ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଅତି ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ନନ୍ଦ, ଏଠି ତିନି ମାସ ରହିଲେ, ବାରମ୍ବାର "ଆଜି ଯିବି, କାଲି ଯିବି" ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଶେଷରେ, ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାର, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଉପହାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଵସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣ, ଉଦ୍ଧବ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପାର ଉପହାର ଲଭି, ଯଦୁମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପ, ଗୋପୀମାନେ ମନସ୍ତିରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ମଥୁରାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସ୍ଵଜନମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଯିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟଦେବତା ଭାବିଥିବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ବର୍ଷା ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଦୁଦେବତାଙ୍କ ମହା ଉତ୍ସବ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ମିଳନ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣାବଳୀ କଥା କହିଲେ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର ଚଉଠିଅଠିଆଁ ଅଧ୍ୟାୟ 'ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣନ' ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ପରମ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର। ଏହିଠାରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। କିପରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ? ସେ କିପରି ମୋ ଦାଦୀ ହେଲେ?