ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ବସୁଦେବ, ମହାମନା, ମୁନିମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କର ଉପରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ଏବଂ ନ୍ୟାୟଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଛିଲେ। ରାଜନ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ନ୍ୟାୟଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବାଛିତ ମୁନିମାନେ ସେଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଯଦିଓ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ଅରବିନ୍ଦ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସ୍ନାନ କରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରାନୀମାନେ ଖୁସିରେ, ଗଳାରେ ହାର ବିନା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅଭିଷେକ ମଣ୍ଡପକୁ ଅନୁଲିପ୍ତ ହୋଇ ଓ ଉପହାର ନେଇ ଯାଉଥିଲେ। ସେଠି ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ନଗଡ଼ା, ଶଂଖ, ତୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟ୍ୟକାରମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଗାୟକ ଓ ସୂତମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଠାର ରାନୀ ସହ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ରେଶମ, ବାହୁଡ଼ି, ହାର, ପାଉଜି ଓ କଣ ଶୋଭିତ କରି, ଯଜ୍ଞ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ରେଶମ ପିନ୍ଧି, ମଣିମାଳା ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତା’ପରେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ନିଜ ପରିବାର, ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ। ବସୁଦେବ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଲେ—ଗାଈ, ଜମି, କନ୍ୟା ଓ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନ ପରେ, ସେଇ ମହାମୁନିମାନେ, ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହ ରାମସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବସୁଦେବ ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ସୂତ ଓ ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁନି ନିଜେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶର—ବିଦର୍ଭ, କୋଶଳ, କୁରୁ, କାଶୀ, କେକୟ, ଶୃଞ୍ଜୟ ମାନେଙ୍କୁ ବି ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସଭ୍ୟ, ପୁରୋହିତ, ଋଷି, ରାଜା, ଭୂତ, ପିତୃ ଓ ପରିବ୍ରାଜକମାନେଙ୍କୁ ଅପରିମିତ ଆଦର ଦେଲେ; ପରେ ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ, ପୃଥାନନ୍ଦନମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ପୃଥା, ଯମାନ୍ଦ୍ୱୟ, ନାରଦ, ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟାସ ଓ ସଙ୍ଗୀତା, ପରିଜନମାନେ—ସମସ୍ତେ ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ହୃଦୟରେ ସ୍ନେହରେ ଗଳି, କଷ୍ଟ ନେଇ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। ନନ୍ଦ ଏବଂ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଶୁଣା ହେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟପ୍ରେମରେ ସେଠି ରହିଲେ। ବସୁଦେବ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ସମୁଦ୍ର ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମିତ୍ରମାନେ ଘେରି ଖୁସି ହୃଦୟରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ—“ଭାଇ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ରେମ କୁହାଯାଏ, ତାହା ଶୂରବୀର ବା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ମିତ୍ରତା, ମହାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ଦେଇଥିବା ଉପକାରକୁ ଫେରାଇ ପାରିନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବେ ଆମେ ଭାଇମାନେ ଏକାପର ଉପକାର ନ କରିଲୁ; ଏବେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତେଜ କେବେ ତାଙ୍କୁ ମିଳୁନାହିଁ, ଯିଏ ପ୍ରକୃତ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ନିଜ ଜନ-ପରିଜନକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।” ଏପରି ଭାବେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବସୁଦେବ, ହୃଦୟର ସ୍ନେହରେ ଗଳି, ପୂର୍ବ ମିତ୍ରତା ମନେପକାଇ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କାନ୍ଦିଲେ। ଯଦୁମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରେମ ନନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ସମ୍ମାନ କରି, ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ରହିଲେ, 'ଆଜି, କାଲି' ଭାବି। ପରେ ନନ୍ଦ, ତାଙ୍କ ପରିଜନ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣ, ଉଦ୍ଧବ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ଉପହାର ଦେଲେ; ତା’ପରେ ନନ୍ଦ ଯଦୁମାନେ ସହ ନିଜ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ମନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଲଗାଇ ରଖିଥିଲେ, ତାହାକୁ ଫେରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଥୁରାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପରିଜନମାନେ ବିଦାୟ ନେଲାପରେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଇଷ୍ଟଦେବ କୃଷ୍ଣ, ବର୍ଷା ଆସୁଛି ଦେଖି, ପୁନି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କାଳରେ ହୋଇଥିବା ଯଦୁମାନେଙ୍କ ମହାଉତ୍ସବ, ମିଳନ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣାମାନେ ଜନମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର ଚଉଠିଏଠିରେ 'ତୀର୍ଥୟାତ୍ରାବର୍ଣ୍ଣନ' ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ପରମ ବିରକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଅଂଶ। ଏହିଠାରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ବିଷୟରେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; କିପରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ସେ କିପରି ମୋର ମାଁ ହେଲେ?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏକଥିରେ ଅର୍ଜୁନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ପୃଥୀବୀ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲି ପ୍ରଭାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜ ମାମାଘର ଭଉଣୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। କିଏ କହୁଥିଲେ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେବେ, କିଏ କହୁଥିଲେ ନୁହେଁ; ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ ସନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ସେଠି ନିଜ କାମନା ପାଇଁ କିଛି ମାସ ରହିଲେ, ନଗରବାସୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।