ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଥିଲେ, କର୍ମକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନାଶ କରିବା ପଥଟି ଉତ୍ତମ। ଏହିପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ନାଥଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଆଚାରରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ମନର ଶାନ୍ତି ଅନେକ କବିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଯୋଗର ଏହି ପଥ ସହଜ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଦ୍ୱିଜାତି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ପଥ, ଯେଉଁଥିରେ ନିର୍ମଳ ଉପାୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ସ୍ୱଯଂ ସଂଚିତ ଧନ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି—ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ଧନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନକୁ, ପତ୍ନୀ-ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନକୁ, ଓ ଆତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗାଦି ଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ ଲୋକ ପ୍ରୟୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ତାରେ ତପୋବନକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱିଜାତି ଜନ୍ମରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣ ଥାଏ—ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃଙ୍କୁ। ଏହି ଋଣ ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୋଧିତ ହୁଏ। ଯଦି ଏହି ଋଣ ଶୋଧିବା ଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ତେବେ ସେ ପତିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ବସୁଦେବଙ୍କୁ କହାଯାଏ—ତୁମେ ଏବେ ଋଷି ଓ ପିତୃଙ୍କ ଦୁଇଟି ଋଣ ମୁକ୍ତ କରିଛ; ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଋଣ ମଧ୍ୟ ଶୋଧିଛ। ଏବେ ତୁମେ ନିଃଶେଷ ଋଣ ମୁକ୍ତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ହେବାକୁ ପାରିବ। ହେ ବସୁଦେବ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଛ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଏବଂ ସେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଶୁଣି ବସୁଦେବ ମହାମନା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବର ମାଗିଲେ। ସେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ବାଛିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧି, ସ୍ନାନ କରି, ଭଲ ଭାବରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରାନୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଗହଣା ବିନା ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅଙ୍ଗର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଉପହାର ନେଇ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶଂଖ, ତୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦିତ ହେଲା; ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟକ ହେଲା; ଶୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ସହ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ନାନ କରି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ବସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଠାରୋଟି ପତ୍ନୀ ସହ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ତାରାମାନେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ସେ ଏହିପରି ରୂପରେ ରେଶମ, କଙ୍ଗନ, ହାର, ପାଉଜି, ତାରା ଓ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ରେଶମ ପୋଷାକ ଓ ମଣିମାଳା ପିନ୍ଧି, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ପୁତ୍ର, ଭାର୍ୟାମାନେ ସହ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ବସୁଦେବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଥିରେ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ଆଧିପତ୍ୟ ରହିଛି, ସେଠି ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଶେଷରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପୁରୋହିତମାନେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନ, ଗାଁ, ଝିଅ, ଧନ ଦେଇ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନ ଶେଷ କରି, ସେମାନେ ପୁରୋହିତ, ଋଷିଗଣ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାମସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସ୍ନାନ ପରେ, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କ ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ବନ୍ଦୀମାନେ ଓ ନାରୀମାନେ ଦେଲେ, ପରେ ସ୍ୱୟଂ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ପୁରୋହିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଓ ଵିଦର୍ଭ, କୋଶଳ, କୁରୁ, କାଶୀ, କେକୟ, ଶୃଞ୍ଜୟ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସଭାସଦସ୍ୟ, ପୁରୋହିତ, ଋଷି, ରାଜା, ପିତୃ, ଭିକ୍ଷୁକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ପରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିବାସରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ, ପୃଥାପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ପୃଥା, ଯମାନ୍ଦୁଈ ପୁତ୍ର, ନାରଦ, ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟାସ ଓ ତାଙ୍କ ମିତ୍ର-ସଜନମାନେ—ସେମାନେ ଯଦୁମାନେ ସହ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହୃଦୟ ମୃଦୁ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଯାଇଲେ, ବିରାହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପମାନେ ସହ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତି ସମ୍ମାନରେ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ସ୍ନେହବଶତଃ ସେଠି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ବସୁଦେବ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ସାଗରକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଘେରି ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ— "ଭାଇ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ରେମ କୁହାଯାଏ, ମୁଁ ଭାବେ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତି କଠିନ, ଶୂରବୀର ବା ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ସାଜନ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ, ତଥାପି ଏହାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ପୂର୍ବେ ଆମେ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକାପର ଉପକାର କରି ନଥିଲୁ; ଏବେ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଅଭିମାନରେ ଆମେ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ ଓ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ମିଳୁନାହିଁ।" ଏଭଳି କହି, ସ୍ନେହ ଭାବରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ହୃଦୟ ଦ୍ରବିତ ହେଲା, ପୁରୁଣା ସାଜନ୍ୟ ମନେ ପକାଇ ଦୃଷ୍ଟି ଜଳ ଭରି ଅଶ୍ରୁପାତ କଲେ। ନନ୍ଦ, ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ମମତା ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ତିନି ମାସ 'ଆଜି, କାଲି' କହି ରହିଲେ। ପରେ, ନନ୍ଦ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହଣା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉପହାର ନେଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣ, ଉଦ୍ଧବ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଉପହାର ଦେଇ, ନନ୍ଦ ଯଦୁମାନେ ସହ ନିଜ ମାର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।