ମାୟାର ଭ୍ରମରେ, ନାମ, ବସ୍ତୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଆସକ୍ତିରେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଫଳରୂପେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିନ ଆମେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଦର୍ଶନ କରିଛୁ, ଯେଉଁ ଚରଣ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାନ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଅପାର ଭକ୍ତିରେ ହୃଦୟର ଆବରଣ ଭେଦି ଆପଣଙ୍କ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଏପରି ଭାବରେ, ସେଇ ଦିନ ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାଜଋଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସୁଦେବ ଚାଲିଆସି, ଶିର ନମାଇ, ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ନିୟମିତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। କୃପାକରି କହନ୍ତୁ, କିପରି କର୍ମ କରି କର୍ମବନ୍ଧନ କୁ ନାଶ କରିପାରିବି?” ନାରଦ ମୁଣି କହିଲେ: “ଏହି ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେ ନିଜ ପରମ କଳ୍ୟାଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଭାବି, ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ମାନବମାନେ ନିକଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସି, ଗଙ୍ଗା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜଳ ଯେପରି ଶୁଧି ପାଇଁ ଚାହିଁଥାଏ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟରେ ଅନାଦର ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ, ଅନ୍ୟ, କିମ୍ବା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନୁଭୂତି କମିଯାଏନାହିଁ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୁଚିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ମେଘ, କୁହୁଡ଼ି କିମ୍ବା ଗ୍ରାହଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଯାଏ।” ତା’ପରେ, ରାଜନ୍, ଋଷିମାନେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅଚ୍ୟୁତବଂଶୀ ଦ୍ୱୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ: “ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କର୍ମବନ୍ଧନ ନାଶ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞାଦି ଉପାସନା କରାଯାଏ। ଏହି ମନୋନିର୍ମଳତା ପୁରାଣକବିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯୋଗର ପଥ ସହଜ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ। ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ପଥ, ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ନିଜ ସଂପାଦିତ ଧନ ଅନୁଯାୟୀ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧନ, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ, ଓ ଲୋକପାଳନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଗ୍ରାମ ତ୍ୟାଗ କରି, ତପୋବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃ—ଏଇ ତିନି ଋଣ ସହିତ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏହି ଋଣ ଶୋଧନ କରନ୍ତି; ଯଦି ଶୋଧନ ନକରି ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦିନ, ବସୁଦେବ, ତୁମେ ଦେବ ଓ ପିତୃ ଦ୍ୱୟ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବ ଋଣ ଶୋଧି, ଦେୟ ମୁକ୍ତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ହୁଅ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛ, ତେଣୁ ସେ ତୁମର ସନ୍ତାନ ହୋଇଛନ୍ତି।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବସୁଦେବ ମହାମନା ଶିର ନମାଇ, ଋଷି, ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ଋଷିମାନେ ନିୟମିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧି, ସ୍ନାନ କରି, ଭଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ରାଜାମାନେ ଶୋଭାମାନ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ରାନୀମାନେ ଖୁସିରେ, ମାଳା ବିନା ମଧୁର ପୋଶାକରେ, ଅଭିଷେକ ଶାଳ ଆସି, ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶଂଖ, ତୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂସିକ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା; ନୃତ୍ୟ, ନାଟ୍ୟ, ସୁତ, ମାଗଧ, ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ନାନ କରି, ଅଳଙ୍କୃତ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ୧୮ ରାନୀ ସହିତ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ସୋମ ରାଜାକୁ ତାରାମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରନ୍ତି। ସେ ରେଶମ, କଙ୍କଣ, ମାଳା, ନୂପୁର, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଯଜ୍ଞ ଚୀର ଧାରଣ କରି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପୁରୋହିତମାନେ ରେଶମ, ମଣି ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭାମାନ, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଭା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ, ପୁଅ, ରାନୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ତେଜରେ ଅଳୋକିତ ହେଉଥିଲେ। ତିନିଏ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ନିୟମିତ ସମୟରେ, ପୁରୋହିତମାନେ ଗାଉ, ଭୂମି, କନ୍ୟା ଓ ବଡ଼ ଧନ ଦାନ ଦେଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ବିଧିବତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନ ଶେଷ, ସେଇ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହିତ, ରାମ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସ୍ନାନ ପରେ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁତ, ମହିଳାମାନେ ଦେଇ, ନିଜେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଆତ୍ମୀୟ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଓ ବିଦର୍ଭ, କୋଶଳ, କୁରୁ, କାଶୀ, କେକୟ, ସୃଞ୍ଜୟ ଜନଙ୍କୁ ବି ଅତି ଭବ୍ୟତାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସଭାସଦସ୍ୟ, ପୁରୋହିତ, ଋଷି, ରାଜା, ପିତୃ, ଅତିଥି, ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ ଶେଷେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିବାସରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ନେଇ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ, ପୃଥାପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ପୃଥା, ଯମପୁତ୍ର ଦ୍ୱୟ, ନାରଦ, ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟାସ ଓ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—ସେମାନେ ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହୃଦୟ ଭାବୁକ ହୋଇ, ବିଦାୟ ନେଇ, ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହି, ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପମାନେ ସହିତ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତି ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଆତ୍ମୀୟପ୍ରେମରେ ତିନିଏ ଅଠି ରହିଲେ। ବସୁଦେବ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ସମୁଦ୍ର ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମିତ୍ରମାନେ ଘେରି ଖୁସି ମନରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ: “ଭାଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ଅଛି, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ନାୟକ କିମ୍ବା ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।