ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁର ଅନେକ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇ, କିଛି ଶତ୍ରୁଙ୍କର ବାହୁ, ପାଦ ଓ ଗଳା କଟିଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, ଅନେକ ଜଣ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ଏହିପରେ, ଯଦୁବଂଶୀଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଛାୟା ବ୍ୟାନର, ରଙ୍ଗିନ ଦ୍ୱାରପାଳି ଓ ଦେବଲୋକ-ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲା। ସେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଯେପରି ଜହାଜ ନିଜ ବନ୍ଦରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେପରି ଗର୍ବିତ ଭାବେ ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୋ ବାପା, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହିତ, ବାନ୍ଧବ, ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ସେ ଦାସୀ, ବିଭିନ୍ନ ଧନ, ସେନା, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦାନ କଲେ। ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଗୃହର ଦାସୀ ହେଲୁ, ଏହା ଏହି ପ୍ରକୃତ ତପସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରାମ। ରାନୀମାନେ କହିଲେ—"ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୌମ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେଂକୁ ବଧ କଲେ, ସେ ଆମେ ଅପହୃତ ରାଜକନ୍ୟାମାନେଂକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ବିବାହ କରି ଆମକୁ ଲୋକବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ।" "ଆମେ କେବେ ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱାମ୍ୟ, ଶାସନ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ, କିମ୍ବା ଅନନ୍ତ ହରିଧାମ ଚାହୁଁନାହିଁ। ଆମର ଏକମାତ୍ର ଇଚ୍ଛା—ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀଚରଣର ଧୂଳି, ଯାହା ତାଙ୍କ ସ୍ନେହାଦ୍ର ଦେହର ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିବା।" "ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ, ପୁଲିନ୍ଦା ମହିଳା, ତୃଣ-ଉଷଧି, ଗାଈ ଓ ଗୋପବାଳକମାନେ—ସମସ୍ତେ ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ଗୋପାଳନ କରିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, ମାଧବୀ, ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ କଥା କହୁଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାସ, ନାରଦ, ଚ୍ୟବନ, ଦେୱଳ, ଅସିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶତାନନ୍ଦ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ବସିଷ୍ଠ, ଗାଳବ, ଭୃଗୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବୃହସ୍ପତି, ଦ୍ୱିତ, ତୃତ, ଏକତା, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେ, ଅଙ୍ଗିରା, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ବାମଦେଵ ଓ ଅନ୍ୟେ ଅନେକ ଋଷି ଥିଲେ। ସେମାନେ ଆସିବା ସହିତ, ଅଗ୍ରସ୍ଥିତ ରାଜାମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ସମସ୍ତେ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଯଥାଯଥ ମହାର୍ଷିମାନେ ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ବଳରାମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ଉପଚାର, ଆସନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ମାଳା, ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସମାବେଶ ଶାନ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣୁଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—"ଏହି ଜନ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଆମେ ଅଜରାମର ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନେ ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ପାଇଛୁ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏମିତି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ, ପ୍ରଶ୍ନ କିମ୍ବା ପାଦପ୍ରଣାମ କରିବା ଅନେକ ତପସ୍ୟା ବିନା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।" "ପୂଜାର ପାଣି, କ୍ଳେଶ ଦେଉଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଦେବତା, କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବତା ଏମିତି ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ନାହିଁ; କେବଳ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦର୍ଶନରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।" "ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଭାଷା, ମନ—ଏମିତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଙ୍କ ସେବା କଲେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।" "ଯେଉଁଠାରେ ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି, ଜନନୀ-ବନ୍ଧୁକୁ ନିଜ ଭାବି, ପୂଣ୍ୟ ଭୂମିକୁ କେବଳ ଜଳ ଭାବି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେନାହିଁ, ସେ ଗାଈ କିମ୍ବା ଗଧା ସମାନ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏମିତି ଅପାର ଜ୍ଞାନ ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ବହୁ ବିଚାର ପରେ, ମୁସ୍କୁରାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମର ଏହି ଶାସନ କେବଳ ଲୋକମାନେ ଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ।" "ତୁମର ମାୟାରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ; ତୁମ ଲୀଳା ଅପୂର୍ବ! ତୁମେ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ, ପାଳନ, ଲୟ କରୁଛ; ଯେପରି ଭୂମି ନାମ ଓ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ।" "ଯଥା ସମୟରେ, ତୁମେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଶାନ୍ତି, ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ନିଜ ଲୀଳାରେ ଵେଦମାର୍ଗ ପାଳନ କର।" "ତୁମର ହୃଦୟ ପୂତ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ; ଏଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ ହୁଏ।" "ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତୁମେ ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ କରିଛ; ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ତପ, ଦୃଷ୍ଟି ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ତୁମେ ଚରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ଆମେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କଲୁ।" "ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହାନ ମତି ଅଚ୍ୟୁତ, ଯେଉଁ ମାୟାରେ ତାଙ୍କ ମହିମା ଗୁପ୍ତ, ସେଇ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" "ଏହି ରାଜାମାନେ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାମୀ, ମାୟାର ପରଦାରେ ଗୁପ୍ତ।" "ଏହାଠାରେ ଯେପରି ଜଣେ ଶୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଭବ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନାହିଁ, ଏମିତି ମାୟାର ମୋହରେ ମନ ନାମ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇ, ସ୍ମୃତି ବିଭ୍ରାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ।" "ଆଜି ଆମେ ତୁମର ପାଦଦର୍ଶନ କରିଲୁ, ଯେଉଁପାଦ ଅନେକ ପାପ ନିବାରଣ କରେ, ତପସ୍ୟାସିଧ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍କଟ ହୋଇ ଅନ୍ତଃକରଣ ଭେଦି ତୁମ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କର।