ଏହି ଦିନ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଏବଂ ଗୋପମାନେ ମିଶିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବା, ସହ କଥା ହେବା, ଏକେଠି ସେଇଁ ବେଡ଼େଇବା, ଆସନ, ଭୋଜନ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଏବଂ ପରିବାର ଗଢିବା – ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଯଦିଓ ସେମାନେ ନରକ ପଥରେ ଥିବା ଘରେ ବସୁଥିଲେ, ତଥାପି ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କର ସାଥୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ, ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦ ଜଣାଇଲେ ଯଦୁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଗୋପମାନେ ସହ ଉତ୍ସାହରେ ଉପହାର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ । ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ମନେ ହେଲା ଯେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପୁନଃ ଶରୀରକୁ ଫେରିଆସିଛି । ବହୁ ଦିନ ପରେ ଏହି ସାଙ୍ଗ ମିଳିବାର ଆଶାରେ ସେମାନେ ଗଢ଼ି ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ବସୁଦେବ, ଭଲପାଇବାରେ ଅତିଭାବିତ ହୋଇ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ବହୁଦିନ ପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଷ୍ଟ ଏବଂ ନିଜ ପୁଅକୁ ଗୋକୁଳରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଘଟଣା ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କଲେ । କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମର ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଯିବାରୁ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଯଶୋଦା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ । ତାପରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଦେବକୀ, ବ୍ରଜର ରାଣୀ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ସେ ଯେଉଁ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଗଲା ଏବଂ କହିଲେ, “ବ୍ରଜର ରାଣୀ, ତୁମର ନିଷ୍ଠା ପ୍ରେମକୁ କିଏ ଭୁଲିପାରିବ? ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ମିଳିଯାଏ ଏବଂ ଛାଡ଼ିଦିଏ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରେ କେବେ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ ।” ଏହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦେଖିଛି: ତୁମ ପିତାମାତା ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ, ସମୃଦ୍ଧି, ପୋଷଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି । ଯେପରି ଚକ୍ଷୁରୁପରି ପପକ୍ଷୀ ରକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହି ସମୟରେ ଗୋପୀମାନେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ପପକ୍ଷୀମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ଅଟକାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଶାପ ଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ହୃଦୟରେ ଶୋଷି ନେଲେ, ଏବଂ ଏମିତି ଭକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ଯାହା ସ୍ଥାୟୀ ସଂଯୋଗରେ ଥିବା ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ । ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ଆସି, ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥିତି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ ଏବଂ ହସି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: “ତୁମେ ଆମର ପ୍ରେମ ଏବଂ ସାଙ୍ଗ ମନେ ପକାଇଛ କି? ଆମେ ନିଜ କାମ ସାଧନାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଲୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲୁ । କି ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୁଃଖ ବା ଅକୃତଜ୍ଞତା ଭାବିଛ? ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମ କରନ୍ତି, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି । ବାୟୁ ଯେପରି ମେଘ, ଘାସ, ପଟ, ଧୂଳିକୁ ଏକାତ୍ମ କରେ ଏବଂ ଛିଣ୍ଡିଦିଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି ।” “ମୋ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଦିଏ । ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ତୁମର ମୋ ପ୍ରେମ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରିଛି । ମୁଁ ସମସ୍ତର ଆଦି, ଶେଷ, ଭିତର ଓ ବାହ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଯେପରି ଆକାଶ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଆଲୋକ ପାଞ୍ଚଭୂତକୁ ଆଧାର ଦେଇଥାଏ । ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏହି ଅବିନାଶୀକୁ ଦେଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋ ଏବଂ ଅତୀତ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖନ୍ତି ।” ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ୱୈତ ଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶରେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ୱ-ସ୍ଥିତି ଚାଲିଯାଇ ଅଦ୍ୱୈତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଲୋଟସ୍ପଦ ଭଗବାନ୍, ଯାହାଙ୍କ ପାଦକମଳକୁ ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନରେ ଯୋଗୀମାନେ ମନରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ସଂସାର ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ, ସେ ନିତ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ଉଦିତ ହେଉନ୍ତୁ ।” ଏମିତି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ‘ବୃଷ୍ଣି ଓ ଗୋପମାନେ ମିଳିବା’ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହୁଏ । ଏହା ପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏମିତି ଗୋପୀମାନେ ଉପଦେଶ ପାଇ, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ଓ ଆଶ୍ରୟ କୃଷ୍ଣ ଏବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ଥିର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଖବର ନେଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଉତ୍ତର କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ପାଦଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଚରଣାମୃତ ଯେଉଁଠାରୁ ଅପୈତୃକ କିଛି ଆସିପାରେ? ତୁମ ମୁଖରୁ କେବେ କେବେ ଯାହା ଝରେ, ଯେଉଁଠାରେ କାନ ଦ୍ୱାରା ପିଇଲେ, ତାହା ସେଇଁ ଦେହ ଓ ଦେହାଭିମାନ ର ଦାସ୍ୟ ଛିନ୍ଦିଦିଏ । ଆମେ ତିନିପ୍ରକାର ଦେହ ଛାଡ଼ି, କର୍ମ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅବିରତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ । ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଯୋଗରେ, ଆମେ ତୁମ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ଅବତାରକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ ।” ଏହିପରି, ଆନ୍ଧକ ଓ କୌରବ କୁଳର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ମହାପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଉପଖ୍ୟାନ ଏକାପରେ ଏକା ଗାଇଲେ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏବେ ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି । ଦ୍ରୌପଦୀ କହିଲେ, “ହେ ବୈଦର୍ଭୀ, ଭଦ୍ରା, ଜାମ୍ବବତୀ, କୌଶଳା, ସତ୍ୟଭାମା, କାଳିନ୍ଦୀ, ଶୈବ୍ୟା, ରୋହିଣୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣା – କୃପାକରି କହ, କେମିତି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଲୋକର ଚର୍ଯ୍ୟା ଅନୁସରି ତୁମ ସହ ବିବାହ କଲେ?” ତେବେ ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଲେ, “ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନେକ ଧନୁର୍ଧର ଯୁଦ୍ଧା ଚେଦିରାଜଙ୍କୁ ବରା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ସେଠାରେ, ସେଇ ଚେଦିରାଜଙ୍କ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ପଡ଼ିଥିଲା । କୃଷ୍ଣ, ସିଂହ ପରି ମୋତେ ଛତା ମାଛରୁ ନେଇଗଲେ । ଏହି ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ପାଦକୁ ମୁଁ ସଦା ପୂଜିବି ।