ମୁଁ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ପାପୀ, ମୋର ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି? ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ସେଉଁଠି କେଉଁଠି? ମୁଁ ତ କେବଳ ନାମମାତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ବାହୁପାଶରେ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ଏକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲି, ମୋ ମିତ୍ର କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ଭାଇଭାଉଣ୍ଡ ଭଳି ଆଦର ଦେଉଥିଲେ, ରାନୀ ଏକ ଶିଶୁର ପଙ୍ଖା ଧରି ମୋର କ୍ଲାନ୍ତି ଅପନେଇବା ପାଇଁ ପଙ୍ଖା ଡ଼ୁଉଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦେବତା କୃଷ୍ଣ ମୋ ପାଦ ଦବାଇ ଦେଇ ମୋତେ ଦେବତା ଭଳି ସେବା କରିଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ବର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ, ଭୂମିରେ ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ମୂଳ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଉପାସନା। ମୁଁ ଏତେ ଦରିଦ୍ର, ଯଦି ଅଧିକ ଧନ ପାଇଥାନ୍ତି, ସେହି ମତେ ଅହଂକାରୀ କରି ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭୁଲାଇଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ ଭାବି, କୃଷ୍ଣ କୃପା କରି ମୋତେ ବହୁତ ଧନ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ଭାବନାରେ ମୁଁ ମୋ ଗୃହକୁ ଫେରିଲି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନ ଥିଲା, ଚାରିପଟେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ, ପଦ୍ମ, କୁମୁଦ ଓ ନୀଳପଦ୍ମ ଫୁଲିଥିବା ପୋଖରୀ। ସେଠି ମାନବ ଓ ନାରୀମାନେ ମୃଗନୟନ ଭଳି ଆକର୍ଷକ ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲି—ଏହା କାହାର ଗୃହ? କିପରି ଏପରି ହେଲା? ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି, ଏଠାର ଦେବତାସମ ମାନବ ଓ ନାରୀମାନେ ମୋତେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ମୋ ଗୃହପତ୍ନୀ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଘରୁ ବାହାରିଅସିଲେ। ସେ ମୋତେ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ମନୋଭାବରେ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି, ମୋ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଦାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଶତଶଖ ମଣିମୟ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରର ମହାଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠି ଦୁଧର ଝାଗ ଭଳି କୋମଳ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶଯ୍ୟା ଏବଂ ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ମଞ୍ଚ ଓ ଯକ୍ତୂଳ ଚାମର ଥିଲା। ସୁନାର ଆସନ, କୋମଳ ତୁଷ ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ଲଟକିଥିବା ଛତ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆବରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସ୍ପଟିକ ଦେଲି ଓ ମହାପନ୍ନା ତଳରେ ମାଣିକ୍ୟ ଦୀପ ଜଳୁଥିଲା, ମଣିମୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ମୁଁ ସେଠି ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲି—ମୋ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ଜୀବନରେ ଏପରି ଧନ ଏଲା କିପରି? ନିଶ୍ଚିତ, ଏହା ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୟା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ସେ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଆଗରୁ ବି ବହୁତ କିଛି ଦେଇଥିଲେ, ମେଘ ଭଳି ଦେଖି ଦେଇଥିଲେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଦାଶାର୍ହମୁଖ୍ୟ। ସେ ଏକ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଦେଲେ ବି, ମିତ୍ରତା ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ; ଏତେ ବଡ଼ ଦାତା ହେବା ସତ୍ୱେ ବି, ମୋତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆ ମୁଠିଏ ଚିଡ଼ା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ମୋର ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ସଖ୍ୟତା, ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଓ ସେବା ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମେ ମିଳୁ, ଏହି ଭଲ ଗୁଣର ନିବାସ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହୁ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନିଜେ ଅହଂକାର ଓ ପତନ ଦେଖନ୍ତି। ଏପରି ଭାବନାରେ ଏହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଭକ୍ତ, ଅନେକ ଭୋଗ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ଅସକ୍ତି ରହି ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ହରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ମୂଳ ଭାବେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦାସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଭକ୍ତି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦେବବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ମଣିଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ କର୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର 'ପୃଥୁଙ୍କ ରୋଷ' ନାମକ ଏକାଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏକଥର, ଦ୍ୱାରକାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମୟରେ ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ହୁଏ। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ଲାଭ ପାଇବା ଆଶାରେ ସମନ୍ତପଞ୍ଚକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ। ବଳରାମ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଭୂମିରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କର ରକ୍ତର ଝରଣାରେ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସେଠି, ମହାପୁରୁଷ ବଳରାମ କର୍ମରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେବା ସତ୍ୱେ ବି, ଲୋକମାନେ ଯେପରି ପାପ ଦୂର କରିବାକୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେଉଁପରି ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ମହାତୀର୍ଥରେ, ଭାରତବଂଶୀ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ଅକୃର, ବସୁଦେବ, ଅହୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ଗଦ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ, ସୁଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁକ, ସାରଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପାପ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରହିଥିଲେ, କୃତବର୍ମା ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ; ଦେବତାମୟ ଚିହ୍ନ ଓ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଏମାନେ ଆସିଥିଲେ। ଘନ ମେଘ ଭଳି ଗଜମାନେ ଡ଼ାକୁଥିଲେ, ମାନବମାନେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, କବଚ ପିନ୍ଧି, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏମାନେ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠି, ଅନେକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ କଲେ। ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ସୁନା ଦାନ କଲେ; ପରେ ବଳରାମଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁନି ସ୍ନାନ କଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଇ, “ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ପାଉ,” ବୋଲି ଅନୁମତି ନେଇ, ନିଜେ ଭୋଜନ କଲେ। ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କରି, ଏମାନେ ଛାୟା ଓ ଶିତଳ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଇଚ୍ଛାମତା ବସିଲେ।