ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର, ତୃଣାହୀନ ଏବଂ ଅବହେଳିତ ଏକ ଅବଧୂତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁଠି ଏମିତି ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯେ, ସେ ଏପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଲେ? ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ତିନି ଲୋକର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଏପରି ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ ଯେ, ଏକ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ସେହି ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ। ତା’ପରେ, ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଣା ମିତ୍ର ଏକାଠି ହୋଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଅତୀତ ସ୍ମୃତି ଓ ମଧୁର କଥା ଅଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦୁହେଁ ହାତ ଧରି ହସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁରୁକୁଳ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ଏବେ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିବା ପରେ, ଯଥୋଚିତ ବିବାହ କରିଥିଲେ କିନା? ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମର ମନ ଘରସ୍ଥ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନରେ ଆସକ୍ତି ନୁହେଁ; ତୁମେ ନିର୍ଲୋଭ ଭାବେ କାମ କର, ଏବଂ ଏମିତି ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ନଉଁ। କିଛି ଲୋକ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ କାମନା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ସ୍ଵଭାବକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ସଂସାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ କରେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋତେ ସେଇ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରର ସମୟ ମନେ ପକାଅଛ? ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ମୂଳ, ମୁଁ ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଯେଉଁମାନେ ମୂଳ ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ଗୁରୁସେବା ମୋତେ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ତେଣୁ ମୁଁ ପୂଜା, ପୁତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ନିଗ୍ରହରେ ଏତେ ଖୁସି ହେଉ ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ସମୟରେ ଆମେ କେମିତି ଆଚରଣ କରୁଥିଲୁ, ମନେ ପକାଅଛ? ଗୁରୁମାନେ ଆମକୁ କେବେ କେବେ କଣ୍ଡା ଆଣିବାକୁ ପଠାଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମହାବନକୁ ଗଲୁ, ଏବେଳେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ ଆସିଲା, ତୀବ୍ର ପବନ ଓ ଭୟଙ୍କର ମେଘଗର୍ଜନ ହେଉଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୋଇଗଲା, ଅନ୍ଧକାର ଚାରିପାଖ ଛାଇଗଲା, ନଦୀପାର ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଗଲା, ଆମେ ଦିଗବିଦିଗ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲୁ। ତୀବ୍ର ପବନ ଓ ବର୍ଷାରେ ଆମେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଲୁ, ହାତ ଧରି ଏକାଠି ଘୁରୁଥିଲୁ, ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲୁ। ପ୍ରଭାତେ, ଗୁରୁ ସାନ୍ଦୀପନି ଆମକୁ ଖୋଜି ଦେଖିଲେ, ଆମର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ଦୟା କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଆହା, ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କେତେ ଦୁଃଖ ସହିଛ! ତୁମେ ନିଜ ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ପ୍ରତି ନିବେଶିତ ହେଲା। ଏହି ହେଉଛି ଶିଷ୍ୟର ଧର୍ମ—ସ୍ନେହ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ, ତୁମେ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଂଗ ଉପରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଉ। ଏପରି ଅନେକ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା, ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିବା ଜନ ଶାନ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରେ।” ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ ଗୁରୁ, ଆମେ ତୁମ ଘରେ ରହିଛୁ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କ’ଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଲା? ଯେଉଁଠି ତୁମେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟବାନ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦେହ ବେଦମୟ, ତାହା ପାଇଁ ଗୁରୁସଙ୍ଗ ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।” ଏଭଳି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଗୁରୁସେବାର ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା—ଏହା ଥିଲା ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧର “ଶ୍ରୀଦାମା ଉପଖ୍ୟାନ” ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏଭଳି ହରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମନ ଜାଣି, ହସି କଥା କହିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୟା ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଲେ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଧର୍ମମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଭଗବାନ କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଘରୁ କ’ଣ ଉପହାର ଆଣିଛ? ଭକ୍ତି ସହିତ ଆଣା, ଆଉ ଛୋଟ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା ବଡ଼ ଉପହାର ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଏକ ଶାଖା, ଫୁଲ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଦିଏ, ମୁଁ ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରେ।" ଭଗବାନଙ୍କ ଏପରି କଥାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲଜ୍ଜା ପାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଥିବା ମୁଠି ଛାଡ଼ା ଚିଡ଼ା ଦେବାକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ନିରବ ରହିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଥିବା, ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ବୁଝିଲେ—"ଏ ମଣିଷ ପୂର୍ବରୁ ଧନ ପାଇଁ ମୋ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀ ଓ ସ୍ନେହ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବି।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରୁ ଚିଡ଼ା ନେଇ, "ଏହା କଣ?" ବୋଲି ଦେଖିଲେ। "ହେ ବନ୍ଧୁ, ଏହି ଉପହାର ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ମୁଠି ଚିଡ଼ା ମୋତେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।" ଏକ ମୁଠି ଚିଡ଼ା ଖାଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଠି ଖାଇବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ—"ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ଏତେ ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ, ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଉପହାର ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ।" ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେ ରାତି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଘରେ ଖାଇ, ପିଇ, ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ—ମନେ ହେଲା ଯେଉଁଠି ସ୍ଵର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରଭାତେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଓ ନିଜ ମନର ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ହସି ହସି ଘରକୁ ଫେରିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଧନ ନ ମିଳିଲେ, ନ କିଛି ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାଦର୍ଶନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ। "ହାଁ, ମୁଁ ଦେଖିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତି; ମୁଁ ଅତି ଦରିଦ୍ର ଥିଲି, ତଥାପି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ମୁଁ କେଉଁଠି, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଓ ପାପୀ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର ନିବାସ!