କୌଶଳ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ୍ ଏତେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ିଲା । ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଶୟନାସନରେ ବସାଇ, ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ହାତରେ ଜଳ ଆଣି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କଲେ । ହେ ରାଜନ୍, ଜଗତର ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ପାଦ୍ୟ ଧରି, ଅତି ଭକ୍ତିର ସହିତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ କେଶର ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ଚନ୍ଦନ କଲେ । ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପ ଓ ପ୍ରଦୀପମାଳା ସହ ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ଉପଚାର କଲେ, ପାନ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଗାଈ ଦେଇ ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ କଥା କହିଲେ । ଶ୍ରୀଦେବୀ ନିଜେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଛିନ୍ନ, ମେଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶିରା ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଚାମର ଦ୍ୱାରା ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଖି ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନୁରାଗରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ଅବଧୂତ, ଏହି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିବେ ଯେ, ସମାଜରେ ଅପମାନିତ ଓ ନିର୍ଗତି ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏପରି ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି? ଶ୍ରୀନିବାସ, ତିନି ଲୋକର ଆଚାର୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ଭାଇ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେଉଁ ବେଳେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଶୟନାସନରେ ବସିଥିଲେ । ତାପରେ, ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମୃତି ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଗୁରୁଗୃହର ଦିନ ଉପରେ ହସି ହସି କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଏକାପରି ହାତ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ । ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ପରେ ଯଥାଯଥ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ କି? ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମର ମନ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ କର୍ମ କର, ଏବଂ ଏପରି ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହାଁ । କିଛି ଲୋକ ମାୟାବି ଇଚ୍ଛାରେ ମୁହଁ ହୋଇ କର୍ମ କରନ୍ତି, ନିଜ ଦୈବୀ ସ୍ୱଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ କରେ । ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁଗୃହର ଦିନ ମନେ ପଡ଼େ କି? ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି । ଗୁରୁ ଏଠିରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାଙ୍କ ମୂଳ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଶ୍ରମୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯେପରି ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଶିକ୍ଷକ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝନ୍ତି, ମୋ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ସଂସାର ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି । ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ହୋଇ ମୋତେ ଉପାସନା, ପୁତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ନିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଏତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗୁରୁସେବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ । ଗୁରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ କାଠ କାଟିବାକୁ କହିଥିଲେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲୁ; ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ବାତ୍ୟା ଆସିଲା, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ବାୟୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ମେଘଗର୍ଜନ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ନିମ୍ନ ତଟ ଉପରେ ବନ୍ୟା ଆସିଥିଲା, କିଛି ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ । ଆମେ ବଡ଼ ବାୟୁ ଓ ବର୍ଷାରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲୁ, ଆପସେ ହାତ ଧରି ଦିଗ ଭୁଲି ଦୁଃଖିତ ହେଇ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲୁ । ପ୍ରଭାତେ, ଗୁରୁ ସାଣ୍ଡୀପନି ଆମକୁ ଖୋଜି ବନରେ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ । ସେ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ସହିଛ । ନିଜ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ସେବାକୁ ନିବେଶିତ ହେଲ । ଏହି ହେଉଛି ଶିଷ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ—ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜ ସବୁକିଛି ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସେବା କରିବା । ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗରେ ଦକ୍ଷ ହେଉ ।” ଏପରି ଗୁରୁକୃପା ଦ୍ୱାରା, ଗୁରୁଗୃହରେ ରହି ଅନେକ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏହିପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ, ଜଗତ୍ର ଆଚାର୍ୟ, ତୁମର ଗୃହରେ ରହି, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ କଥା ଦେଉଛ, ଆମ ପାଖରେ କ’ଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି? ମହାବାହୁ, ଯେଉଁ ଦେହ ବେଦ ଶବ୍ଦରୁ ଗଠିତ, ଗୁରୁସେବା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀଦାମ ଉପାଖ୍ୟାନ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧରେ ଅସୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ପୁନି, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ହରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମନ ଜାଣିପାରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ସେ ହସି ଉପସ୍ଥିତି କଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ମୃଦୁ ହସରେ କହିଲେ—ଏପରି ଦୃଷ୍ଟି ଧର୍ମନିଷ୍ଠାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ । ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଘରରୁ କ’ଣ ଉପହାର ଆଣିଛ? ଭକ୍ତି ସହ ଆଣିଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଉପହାର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା ବଡ଼ ଦାନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେନାହିଁ । ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ମୋତେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ଜଳ ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ସେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଲଜ୍ଜାବୋଧ କରି, ନିଜ ହାତରେ ଥିବା ଚିଡ଼ା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହେଇ ରହିଲେ । ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରୁଥିବା ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ବୁଝିଲେ—‘ଏହି ମନ୍ୟୁଷ୍ୟ ଆଗରେ ଧନ ଲାଗି ମୋତେ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, ଏବେ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଓ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବି ।’ ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରୁ ଚିଡ଼ା ବାନ୍ଧିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ନେଇ, ‘ଏହି କ’ଣ?’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ । “ବନ୍ଧୁ, ଏହି ଉପହାର ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇଛି; ଏହି ମୁଠି ଚିଡ଼ା ମୋତେ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ତୃପ୍ତ କରେ ।