ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାସଭାରେ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଆପଣଙ୍କର କଥା, ଆପଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ଆମ ପ୍ରତି ମୃତ୍ୟୁ — ଏହା ସବୁ ଏଭଳି ସତ୍ୟ ରହୁ।” ତାପରେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ବେଦ କହିଛି ଯେ ଆତ୍ମା ଏହି ପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ — ପୁତ୍ର ରୂପେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜୀବନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶକ୍ତିର ସହିତ କଥା କହୁନ୍ତୁ।” ପୁନି ପ୍ରଭୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଆପଣମାନେ କ’ଣ ଚାହାନ୍ତି? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି। ମୋର ଅଜ୍ଞାନରେ କରାଯାଇଥିବା କାମ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିପାରିବି — ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।” ଏଥିରେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଇଲ୍ବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳବଳ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଅଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରତି ଯଜ୍ଞ ଅବସରରେ ଆସି ଆମର ଯଜ୍ଞକୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି।” “ହେ ଦଶାର୍ହବଂଶୀ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଆମ ପାଇଁ ବଧ କରନ୍ତୁ — ଏହି ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା। ସେ ଆମ ଉପରେ ପୁସ, ରକ୍ତ, ମଳ, ପିଶାବ, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ବର୍ଷା କରେ।” ଏପରେ, ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଛାଡି ଅଟୁଟ ମନେ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଧରି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ଆପଣ ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ। ଏହିପରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ମହାପୁରୁଷ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରତାମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶେଷ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ।” “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଏକଥର ଶୁଣିଲେ କିଏ ଶୁଣିବା ବନ୍ଦ କରିପାରିବ — କେବଳ ଯେଉଁଠି ଅତି ଅଭିଲାଷାର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ? ଯେ ଭାଷା ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାଥା କହେ, ଯେ ହାତ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯେ ମନ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିରାଜିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଏବଂ ଯେ କାନ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣେ — ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଭାଷା, ହାତ, ମନ ଓ କାନ। ଯେ ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ନମନ କରେ, ଯେ ଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଯେ ଅଙ୍ଗ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଧୋଇଥିବା ଜଳକୁ ସେବା କରେ — ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ମୁଣ୍ଡ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅଙ୍ଗ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ବଦରାୟଣ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯାହାଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ବାସୁଦେବରେ ବିଲୀନ, କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଯେ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଯୋଗରେ ଅନାସକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ। ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୋକା ଓ ଦୁଃଖୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି, ଫଟିଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।” ସେ ଭକ୍ତିମତୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ମୁହଁ ମଲିନ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କ ଦରିଦ୍ର ପତିଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଶରୀରେ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି ଭଗବାନ କି ଆପଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି କି? ସେ ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସବୁଙ୍କ ଶରଣ, ଏବଂ ସାତ୍ୱତମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତି।” “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ନୀତିମାନମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟ ଧନ ଦେବେ। ଏବେ ସେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ନିଜ ଅଭିଲାଷା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବାଯାଏ, ସେଠି ବିଶ୍ୱଗୁରୁ କି ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଉନଥିବେ?” ସ୍ତ୍ରୀ ପୁନିପୁନି ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ହେଉଛି — ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା।” ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଯିବାକୁ ଠାରୁ କଲେ, ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପଚାରିଲେ, “ଘରେ କିଛି ଉପହାର ଅଛି କି, ଭଲମଣି? କିଛି ଦେବା ଉଚିତ।” ସ୍ତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଚାରି ମୁଠି ଚିଡ଼ା ମାଗି, ଏକ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ନେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚଲିଗଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ, “କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେବ?” ସେ ତିନିଟି ପ୍ରାକାର ଏବଂ ତିନିଟି ମଣ୍ଡପ ଅଟିକି, ଅନ୍ଧକ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହରିଙ୍କ ୧୬,୦୦୦ ରାନୀଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟାନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦୂରରୁ ଦେଖି, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶୟନ କୌଚରେ ବସିଥିଲେ, ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଆଗକୁ ଯାଇ, ଦୁଇହାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦରେ ଚୋଖୁ ଜଳ ଛାଡ଼ିଲେ। ତା’ପରେ ବନ୍ଧୁକୁ ଶୟନକୌଚରେ ବସାଇ, ନିଜେ ହାତରେ ପାଦଧୋଇ ଜଳ ଆଣି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ସନ୍ଦଲ, ଅଗୁରୁ, କେଶର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ। ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଓ ଦୀପମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ପାନସୁପାରି ଦେଲେ, ଏବଂ ଗୋ ଦାନ କରି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ନିଜେ, ଫଟିଯାଇଥିବା ମେଳା ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଚାମର ଝଲାଇ ସେବା କରିଲେ। ଏପରି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କୃଷ୍ଣ ଆଦର ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ଦରିଦ୍ର ଅବଧୂତ କଣ ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଛନ୍ତି?” ସେ, ଯିଏ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭାଇ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଗଲା, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଶୟନକୌଚରେ ବସିଥିଲେ। ତା’ପରେ ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବା ସମୟର ମଧୁର ସ୍ମୃତି ଆଲୋଚନା କରି, ହାତ ଧରି ମଧୁର କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଶେଷ କରି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ବିବାହ କଲେ କି ନାହିଁ?” “ମୋତେ ଭଲଭାବେ ଜଣା, ତୁମ ମନ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠି ଅଭିଲାଷା ନାହିଁ, ତୁମେ ତାହାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହାଁ।” “କିଛି ଲୋକ ଅଭିଲାଷାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାମ କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ସଂସାର ଚଳାଇବା ପାଇଁ କରେ।