ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଆପଣ ଏକ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି!" ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଯଦୁବଂଶୀ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସିଂହାସନ, ଏହି ଯଜ୍ଞର ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲୁ। ଆପଣ ଅଜାଣିରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ନିୟମରୁ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ, ହେ ଲୋକପାବନ, ତେବେ ଆପଣ ନିଜେ ଯଥାଯଥ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟ କେହି କହିବା ପୂର୍ବରୁ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ହତ୍ୟା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତ, ଏବଂ ଏହି ନିୟମ ପ୍ରଥମ ଯୁଗ ପରି ଅବିଚଳ ରହିବ। ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଆପଣମାନେ କହିଲେ, ମୁଁ ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସେହି କଥାକୁ ସଫଳ କରିଦେବି।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ରାମ, ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ, ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆମ ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତ ଏକାଥିରେ ସତ୍ୟ ହେଉ।" ଭଗବାନ କହିଲେ, "ବେଦ କହେ, ଆତ୍ମା ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜୀବନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ବକ୍ତା ହେଉ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଆପଣମାନେ କ’ଣ ଚାହାନ୍ତି? ମୁଁ ତାହା କରିବି। ମୋର ଅଜ୍ଞାନତାର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ଇଲ୍ବଳାଙ୍କ ପୁଅ ବଲ୍ବଳା ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଅଛି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ ଆସି ଆମର ଯଜ୍ଞକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରେ। ହେ ଦଶାର୍ହ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଆମ ପାଇଁ ବଧ କରନ୍ତୁ—ଏହି ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା। ସେ ଆମ ଉପରେ ପୁୟ, ରକ୍ତ, ମଳ, ମୁତ୍ର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ବର୍ଷା କରେ।" ଏହା ପରେ, ଆପଣ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଛାଡି ଭାବନିଶ୍ଚଳ ହୃଦୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ହେଇଯିବେ। ଏଭଳି ଘଟଣା ଶୁଣି, ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୌର୍ୟ କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଏହି ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବ୍ୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଏକଥର ଶୁଣି, ସେ ଶୁଣିବା ବନ୍ଦ କରିପାରିବ କି? କାମବାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ଓ ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଯେ ଭାଷା ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରେ, ଯେ ହାତ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯେ ମନ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିରାଜିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଏବଂ ଯେ କାନ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣେ—ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଭାଷା, ହାତ, ମନ ଓ କାନ ଅଛି। ଯେ ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେ ଆଖି ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଯେ ଅଙ୍ଗ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଥବା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଦପାଦ୍ୟର ଜଳକୁ ସେବା କରେ, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ, ଆଖି ଓ ଅଙ୍ଗ ଅଛି।" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କଥା କହିଲେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ଅନାସକ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତୁଥିଲେ, ଯାହା ଯାହା ମିଳେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖିତ, ଶରୀର କ୍ଷୀଣ, ଛିନ୍ନବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀ ମୁଁହ ମାନ୍ଦା କରି, କମ୍ପିତ ଶରୀରରେ ଦୁଃଖିତ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ୍ୟ, ସାତ୍ୱତମାନେ ଯାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ସେ ତ ଆପଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି କି? ତିନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱାରକାରେ ରହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ମାନେ। ସେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଶ୍ରୀହରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଜନକୁ ଚାହିଁଲେ ଓ ନ ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।'" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ଜନ୍ମର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାଭ ହେଉଛି, ପ୍ରଶଂସାର୍ହ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ।" ତେଣୁ ହେଲେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଘରେ କିଛି ଉପହାର ଅଛି କି? ଯାହା ଦିଆଯାଉ।" ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଚାରି ମୁଠି ଚିଡ଼ା ମାଗି, ଏକ ଚିରା ଚିରା ମେଘେ ମୁଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉପହାର ନେଇ, ଦ୍ୱାରକା ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ, "କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିବ?" ବୋଲି ଭାବିଲେ। ସେ ଏକ ଏକ କରି ତିନିଟି ପ୍ରାକାର ଓ ତିନିଟି ଅଙ୍ଗନା ଦେଇ, ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଷୋଳ ହଜାର ରାନୀଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ଦୂରରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଉଠି ଗଲେ, ଆଗକୁ ଯାଇ ଦୁଇହାତ ଦେଇ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲଗ୍ନ କଲେ। ଆପଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଲୋଟସ୍ନୟନ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜି ଚୋଖୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇ, ନିଜେ ପଦ୍ୟ ଆନି, ନିଜ ହାତରେ ପାଖୁ ଧୋଇ, ଅତି ଆଦରରେ ପାଦ୍ୟ ନେଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ କୁମ୍କୁମ ଲଗାଇ, ଗନ୍ଧ ଧୂପ, ଦୀପ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ତାପରେ ପନସ୍ତି, ଗାଁ ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍୵ାଗତ କଥା କହିଲେ। ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଏହି ଦୁଃଖିତ, ଛିନ୍ନବସ୍ତ୍ର, ଶୋକାକ୍ରାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚାମର ଝାଲି ଦେଉଥିଲେ। ଏପରି ଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିଗଲେ—"ଏହି ଅବଧୂତ, ଏଉଁ ଦୁଃଖୀ, ନିର୍ଧନ ବ୍ୟକ୍ତି କଣ ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କରିଛନ୍ତି?"—ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଶ୍ରୀନିବାସ, ତିନିଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ, ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ଭାଇ ପରି ଅଙ୍କଲଗ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ।