ଏକ ଦିନ, ଏକ ମହାପୁନ୍ୟଶୀଳ ମୁନି ନାରଦ ଜିଏ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦେବୀ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଥିଲେ । ସେ ଜଣେ କନ୍ୟା ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ହେ ମହାପୁନ୍ୟଶୀଳ! ଦୟାକରି ଏଠାରେ ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହନ୍ତୁ ଓ ମୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ । ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରେ ସଂସାରର ଅନେକ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ଆପଣଙ୍କର ମିଷ୍ଟି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚିତ ଦୂର ହେବ; ମହାଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଦର୍ଶନ ମିଳେ ।” ନାରଦ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି କମଳନୟନୀ ମହିଳାମାନେ କିଏ? ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖର କାରଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ ।” ସେ କନ୍ୟା ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ମୋର ନାମ ଭକ୍ତି । ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମୋର ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ । ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଏମାନେ ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସେବା କଲେ ମୋ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ହେଲା ନାହିଁ । ଏହି କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଶୁଣିଲେ ଆପଣଙ୍କର ମନେ ଆନନ୍ଦ ହେବ ।” “ମୋର ଜନ୍ମ ଦ୍ରାବିଡ ଦେଶରେ, ବଢ଼ିବା କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ, ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜର ଦେଶରେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧା ହେଲି । ସେଠାରେ କଳି ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ରହିଲି । ପରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ପୁନି ଯୌବନ ଓ ଶୋଭା ପାଇଲି ।” “କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୋର ଦୁଇଁ ପୁଅ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି । ଏଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ମୁଁ ଯୁବତୀ ହେଉଛି, ଯଦିଓ ମୋ ପୁଅମାନେ ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି । ଏଉଁ ବିପରୀତ ଘଟଣା କିପରି ହେଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପିଲାମାନେ ଯୁବ ହେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ତ ଏହାର ବିପରୀତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି । ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମୟ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବି ଯାଉଛି; ହେ ଯୋଗରତ୍ନ! ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ, ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ନିର୍ମଳା! ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସବୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ଜାଣିପାରିଛି । ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ହରି ତୁମକୁ ଶୁଭ ଦେବେ ।” ଏହିପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, “ନାରଦ ଏହି କଥା ବୁଝିବା ସହିତ, ତିନି ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ଏହି ଯୋଗ ଓ କଳି ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ମ, ଯୋଗମାର୍ଗ, ତପସ୍ୟା ଏବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି । ଲୋକମାନେ ଏଯୁଗରେ ଅଘାସୁର ପରି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରବଞ୍ଚନାରେ ଲିପ୍ତ; ଧର୍ମିକମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅଧର୍ମିକ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଧରେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ସ୍ଥିର ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ।” “ଏହି ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ଦେଖି, ଭୂମି ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ; ବର୍ଷକ୍ଷୟ ଶୁଭ କିଛି ଦେଖାଯାଏନି । ଏବେ କେହି ତୁମକୁ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ଲୋକମାନେ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି । ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ତୁମେ ପୁନି ଯୁବତୀ ହେଲ; ଧନ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ନୃତ୍ୟ କରେ । କିନ୍ତୁ ଏଠି ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ, ଜ୍ଞାନ ବୈରାଗ୍ୟ ଦୁଇଁ ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ଥିର ରହିଛନ୍ତି ।” ତେବେ ଭକ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କିପରି ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ କଳିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ଏହି କଳି ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠିକୁ ଗଲା? ଦୟାଳୁ ହରି ଥିବା ସତ୍ୱେ ଅଧର୍ମ କିପରି ଦେଖାଯାଏ? ମୋ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମେ କରିଛ; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ । ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି, ତୁମର ଅଭ୍ରାନ୍ତି ଦୂର ହେବ । ଯେଉଁ ଦିନ ମୁକୁନ୍ଦ ଭୂମି ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେଠାରୁ କଳି ଆସି ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ମାର୍ଗକୁ ବାଧା ଦେଲା । ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବାବେଳେ କଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲା; ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଲି ନାହିଁ, ମଧୁ ନେବା ମାଳିକ ପରି ମକୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲି ।” “ଯେଉଁ ଫଳ ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ, କଳିରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ ସେଉଁଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ । କଳିକୁ ନିରସ ଓ ଅସାର ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ତାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ସମସ୍ତ ସାର ବିଲୟ ହୋଇଯାଇଛି; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ଖୋଲ ଭିତରେ ଧାନ ନଥିବା ପରି ଅଛି ।” “ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୃହେ ଗୃହେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ ଗଳ୍ପର ସାର ବିଲୟ ହୋଇଯାଇଛି । ଅସୁରୀ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନର ସାର ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି । ଅତି ଇଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆନ୍ତରିକ ଲୋକମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ସାର ନାଷ୍ଟ ।” “ମନର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ହାରି, ଲୋଭ, ଧୃତି ଓ କୁମତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ନାଷ୍ଟ । ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବଫାଳା ପରି ମାତ୍ର ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟିରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷରେ ଅପାରଙ୍ଗତ । ଏବେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ନାହିଁ, ଦର୍ଶନ ପ୍ରମୁଖମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟର ସାର ସମସ୍ତଠାରେ ନାଷ୍ଟ । ଏହି ଯୁଗର ଏହି ଗୁଣ, କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବି? ଏହିପରି ବେଳେ କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ ତଥାପି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସହି ଯାଉଛନ୍ତି ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଅତି ବିସ୍ମୟ ପାଇଲେ । ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ, ‘ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ!’” ଭକ୍ତି କହିଲେ, “ହେ ଦେବମୁନି! ଆପଣ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ମୋ ଭାଗ୍ୟର ଫଳ । ଏହି ସଂସାରରେ ସାଧୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏକ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭାଷା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ । ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ ।” ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା, ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ ନାରଦଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ । ନାରଦ କହିଲେ, “ଶିଶୁ, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ?