ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୟଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଥିଲା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କ ସହିତ ଭଳିଭାବେ ସୁଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ନାଥ, କେତେକ ଜଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଜୟୀ କିମ୍ବା ପରାଜିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରହି ଚଳିଗଲେ। ସେ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଉପର ଧାର ଦିଗରେ ବିଚରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରଥୁଦକ, ବିନ୍ଦୁସରସ୍, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି, ସେ ଯମୁନା ଓ ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଉଠି, ନମସ୍କାର କରି, ଅତିଥି ସମ୍ମାନ କଲେ। ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ଉଚିତ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏଠି ମହାମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରୋମହର୍ଷଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିଗତ କରି ଉଠିଲେ ନାହିଁ, ନମସ୍କାର କଲେ ନାହିଁ, ବସିଥିଲେ। ବଳରାମ ଏହା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ କହିଲେ: “ଏହି ନିମ୍ନଜାତ ଲୋକଟି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ପ୍ରତି ଉପରେ ବସିଛି, ଏହା ଅଧର୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। ଏ ଲୋକ ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଅନେକ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ଦମ ନଥିଲେ, ତାହାର ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ—ଏହା ଏକ ଅନୁଶାସନହୀନ ଅଭିନେତା ପରି। ମୁଁ ଏହି ଲୋକରେ ଏହିପାଇଁ ଅବତରଣ କରିଛି—ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ଆବରଣ ପିନ୍ଧି ଅଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇବେ।” ଏପରି କହି ବଳରାମ କ୍ରୋଧ ଅପେକ୍ଷା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଥିବା କୁଶ ଗଛର ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଆପଣ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି! ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାର ଆସନ, ଯଜ୍ଞ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରମମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲୁ। ଅଜାଣି ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ନିୟମରୁ ଅପବାଦ ନୁହନ୍ତି। ଏହି ପାପ ଯଦି ପବିତ୍ର ହେବ, ତେବେ ଆପଣ ନିଜେ ଉଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ବଳରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ହତ୍ୟା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେବ; ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଯେପରି ନିୟମ ଥିଲା, ତାହା ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ। ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଆପଣମାନେ କହିଥିବା ମତେ ମୁଁ ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରିବି।” ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ, ରାମ; ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ, ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଓ ଆମ ପ୍ରତି ମୃତ୍ୟୁ—ସମସ୍ତ ଏକାଥିରେ ଖରାପ ନ ହେଉ।" ତେବେ ବଳରାମ କହିଲେ, “ବେଦ କହିଛି, ଆତ୍ମା ପୁନଃ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଏହି ଆସନରେ ବସିବେ, ଜୀବନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବଳ ସହିତ। ଆଉ କଣ ଆପଣମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି, ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମଣିଷମାନେ? ମୋର ଅଜାଣି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କେମିତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।” ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ବଳ୍ବଳା ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଅଛି, ଇଲ୍ବଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ ଆସି ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଅପବିତ୍ର କରେ। ଦଶାର୍ହ ନନ୍ଦନ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ—ଏହା ଆମର ପ୍ରମୁଖ ଇଚ୍ଛା। ସେ ଆମ ଉପରେ ପୁୟ, ରକ୍ତ, ମଳ, ମୁତ୍ର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ବର୍ଷା କରେ।” ଏହା ପରେ, ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ଦୃଢ଼ ମନ ନେଇ, ବଳରାମ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସଫଳ ହେଲା। ଏଠାରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଶୌର୍ୟଗାଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତାଙ୍କର କଥା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ କାମବାଣରେ ଅନ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ଯେଭଳି କଥା ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରେ, ଯେହା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯେମନ୍ଦ ମନ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଯେହି କାନ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣେ—ତାହା ସତ୍ୟ କଥା, କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କାନ। ଯେ ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯେ ଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଜଳକୁ ସେବା କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକି ସତ୍ୟ ଅଙ୍ଗ।" ତାପରେ ସୂତ କହିଲେ: “ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ପରେ, ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁକଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବରେ ଲୀନ ଥିଲା, କଥା କହିଲେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ଅଲଗା, ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ। ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ କଟାଉଥିଲେ, ଯାହା ମିଳିଲା ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖୀ, ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଛିନ୍ନବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ଭକ୍ତିମତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏକ ଶୁକ୍ଳ ମୁହଁ ନେଇ, କ୍ଷୁଦାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, କମ୍ପିତ ଶରୀରେ, ତାଙ୍କ ଦରିଦ୍ର ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାଥ, ଦୟାଳୁ, ତୁମ ମିତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି କି? ତିନି ଏବେ ଦ୍ୱାରକାରେ ବୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକମାନେଙ୍କ ନାୟକ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ ଯିବା, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂରିବ।" ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ମୃଦୁ ଅନୁରୋଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ତୁତି ଶୁଣିବି।” ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା କଲେ।