ଶାଲ୍ବ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ମାଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ପ୍ରଶଂସା ମାତ୍ର ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ। ଏହି ପରି ଅଳଙ୍କୃତ ନଗରକୁ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେତେକ ଜନ୍ତୁସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକେ କେବେ ଜୟୀ, କେବେ ପରାଜିତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷେ ନିରପେକ୍ଷ ହୋଇ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ପୃଥୂଦକ, ବିନ୍ଦୁସର, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଦର୍ଶନ କଲେ। ତାପରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ଧାରା ଅନୁସରଣ କରି, ଭାରତ, ସେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଚଳିଥିବା କ୍ରତୁକୁ ବିରତ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଉଠି, ନମନ କରି, ସମ୍ମାନ କଲେ। ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଉପରେ ଏମିତି ସମ୍ମାନ ହେଲାପରେ, ସେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ମହାମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଉପବିଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ, ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମର ଏହି ସୂତ ଉଠିଲେ ନାହିଁ, ନା ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡିଲେ, ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମାଧବ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ନିଚ ଜନ୍ମର ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ଆମ ପରେ ବସିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବୀ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ।" ଯଦିଓ ସେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ଯଦି ସ୍ଵଂଶାସନ ଓ ସଂଯମ ନଥାଏ, ଅବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ ଥିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ନିଷ୍ଫଳ—ଏକ ଅଭିନେତା ଯେପରି ସ୍ଵଂକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥାଏ। "ଏହି ପ୍ରକାର ଧର୍ମର ଆବରଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ପାପୀମାନେ ମୋ ହସ୍ତେ ବିନାଶ ପାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରିଛି," ବଳରାମ କହିଲେ। ଏପରି କହି, ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ହତ୍ୟାରୁ ଅବରତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି, ହାତରେ ଧରିଥିବା କୁଶ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ: "ହେ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଆପଣ ଅନ୍ୟାୟ କରିଦେଲେ!" "ହେ ଯଦୁବଂଶୀ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାପଦ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶ ନ ଦେବାକୁ ବର ଦେଇଥିଲୁ।" "ଅଜାଣି, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ଯୋଗେଶ୍ୱର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ, ଏହା ଯଦି ସତ୍ୟ, ତେବେ ଆପଣ ନିଜେ ଯଥାଯଥ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତୁ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି; ପ୍ରଥମ ଯୁଗର ନିୟମ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉ।" "ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦେବା ଆମେ ବାଚନା ଦେଇଛୁ; ତାହାକୁ ମୁଁ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପୂରଣ କରିବି।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ଏହା ହେଉ, ହେ ବଳରାମ; ଆପଣଙ୍କ ବାଚନା, ଶସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ଆମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ରହୁ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ବେଦ କହେ—ପୁତ୍ର ନିଜେ ଆତ୍ମାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହିଁ ଜୀବନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ପନ୍ନ, ବଳିଷ୍ଠ ଓ ପଠକ ହେଉ।" "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ଆଉ ଆପଣମାନେ କ'ଣ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି? ମୁଁ କରିବି; ମୋ ଅଜାଣି କୃତ୍ୟ ପାଇଁ କେମିତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଭଲଭାବେ ଭାବନ୍ତୁ।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ଇଲ୍ବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳ୍ବଳ ନାମକ ଭୟংକର ଦାନବ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ ଆସି, ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରେ।" "ହେ ଦଶାର୍ହନନ୍ଦନ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ଏହା ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା। ସେ ଆମ ଉପରେ ପୁୟ, ରକ୍ତ, ମଳ, ମୁତ୍ର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ବର୍ଷା କରେ।" "ଏହିପରି, ଭାରତ ଭୂମି ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଆପଣ ପବିତ୍ର ହେବେ।" ଏଠିଏଁ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଶୌର୍ୟ କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି, ମହାପୁରୁଷତ୍ୱ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମାଧବ ଗାଥା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କିଏ ଏହା ଛାଡ଼ିପାରିବ? କେବଳ କାମବାଣରେ ଅନ୍ତର୍ଭିନ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ଅଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଛାଡ଼ି।" "ଯେ ଭାଷା ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରେ, ଯେ ହାତ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯେ ମନ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଯେ କାନ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣେ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧିକ ସତ୍ୟ ଭାଷା, ହାତ, ମନ, କାନ।" "ଯେ ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଦ୍ଵିମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମନ କରେ, ଯେ ଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଯେ ଅଙ୍ଗ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳର ସେବା କରେ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧିକ ସତ୍ୟ।" ତେବେ, ସୂତ କହିଲେ: "ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବଦରାୟଣପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିଲା, କହିଲେ—" "କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଯେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ଅଲଗା, ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ। ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ, ଯାହା ଯାହା ମିଳେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖୀ, କ୍ଷୁଧାରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ, ଫଟା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।