ଏହି ସଂସ୍ମୃତିର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କରାଯାଉଛି—ଏକ ସମୟରେ ଶାଲ୍ୱ ଏବଂ ସାଉଭ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅପରାଜୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କ୍ରୁର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ରେଜର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଛେଦ କରି ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ। ଏହି ବିଜୟ ଦେଖି ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତାଙ୍କ ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ ଓ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ବୃଷ୍ଣିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ପରମ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ବିଜିତ କିମ୍ବା ବିଜୟୀ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରାଣୀମତି ଅନୁସାରେ। ଏହି ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତିର କଥା ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରହି ବିଦାୟ ନେଲେ। ବଳରାମ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଉପରି ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଅନୁସରଣ କରି ପୃଥୁଦକ, ବିନ୍ଦୁସାର, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହାପରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ଥିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଉଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ବକ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଶୀର୍ଷ ନମାଇ ଆଦର କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ତିଁହିଁଠି ବସିଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ରୋମହର୍ଷଣ ଉଠି ନ ନମସ୍କାର କଲେ, ନ ହାତ ଜୋଡିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏହା ଦେଖି ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—ଏହି ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ଉପରେ ବସିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। ଦେବ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ, ବହୁ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ସତ୍ୱେ ଯଦି ନିୟମିତ ଓ ଶାନ୍ତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଥହୀନ; ଏହା ଏକ ଅନୁଶାସନ ହୀନ ନଟ ଭଳି। ଏହିପରି ଧର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପାପୀମାନେ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଏ ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରିଛି। ଏପରି କଥା କହି, ବଳରାମ ମୃତ୍ୟୁ ଦାନ କରିବାରୁ ବିରତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି କୁଶ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ହେ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଆପଣ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି! ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆସନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ କ୍ଳାନ୍ତି ନ ହେବାର ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିଲୁ। ଅଜାଣି ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ନିୟମରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହି କ୍ରିୟା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଶୁଧ୍ଧି ଦେଇପାରିବ, ତେବେ ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତୁ।" ବଳରାମ କହିଲେ—"ମୁଁ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ନିୟମିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି; ପ୍ରଥମ ଯୁଗର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହେଉ। ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦିଆଯାଇଛି, ମୁଁ ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ତାହା ପୂରଣ କରିବି।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ—"ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ବଳରାମ, ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ, ଆସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ଆମ ପ୍ରତି ମୃତ୍ୟୁ—ସମସ୍ତ ଏକାଥିରେ ଏକତା ରଖନ୍ତୁ।" ବଳରାମ କହିଲେ—"ବେଦ କହେ, ଆତ୍ମା ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହିଁ ଜୀବନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶକ୍ତି ନେଇ କଥା କହୁନ୍ତୁ।" ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—"ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କ'ଣ? କହନ୍ତୁ, ମୁଁ କରିବି। ମୋର ଅଜାଣି କୃତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କେମିତି ହେବ, ବିଚାର କରନ୍ତୁ।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ—"ଇଲ୍ବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଲ୍ବଳ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ରହିଛି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାରୋହରେ ଆସି ଆମ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରେ। ବିକୃତ ବସ୍ତୁ ବର୍ଷା କରେ। ତାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ, ଏହା ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା।" ପରେ କହିଲେ—"ଭାରତ ଭୂମି ଛାଡି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ।" ଏଠାରେ ରାଜା ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—"ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍, ମୁଁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଶୌର୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମନ ଅନ୍ୟ କଥା ଚାହେଁ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଅସୀମ। ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିବା ଭାଷା, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ହାତ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ମନ, ତାଙ୍କ ଲୀଳା ଶୁଣୁଥିବା କାନ—ଏହିମାନେ ସତ୍ୟରେ ଭାଷା, ହାତ, ମନ, କାନ। ଯେ ମୁଣ୍ଡି ତାଙ୍କୁ ନମନ କରେ, ଯେ ଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଯେ ଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଜଳ ସେବା କରେ—ସେହି ମୁଣ୍ଡି, ଚକ୍ଷୁ, ଅଙ୍ଗ ନିର୍ମଳ।" ସୂତ କହିଲେ—"ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ବଦରାୟଣ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ, କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀତ, ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ଦାନ୍ତ। ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ମିଳେ ତାହିଁ ଖାଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଖାଲି ଜହ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଫାଟିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ।" ସେ ଭକ୍ତିମତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା କ୍ଷୁଦାରେ କ୍ଷୀଣ ମୁଖେ କ୍ପମ୍ପିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତର ଶରଣ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆପଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି କି? ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଆନ୍ତୁ, ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖ ଗୃହସ୍ଥକୁ ସେ ଧନ ଦେବେ। ଏବେ ସେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦିଅନ୍ତି।