କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଦନ୍ତବକ୍ର କହିଲେ, "ତୁମେ ଆମ ପୁରୁଷ ମାମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ। ମୁଁ ତୁମର ମିତ୍ର ଏବଂ ସହାୟୀ ହେଲି, ତଥାପି ଏହି ଦ୍ରୋହ କରୁଛ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଗଦାରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ମାରିଦେବି, ଯାହା ବଜ୍ର ସମ ଦୃଢ଼।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଆକ୍ରମଣ କରି ମୋର ପରିଚୟ ମିତ୍ରରୁ ଶତ୍ରୁ ହେବାର ଋଣ ଶୋଧିବି। ଏହା ଏମିତି ଯେ, ଶରୀରରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଅ।" ଏଭଳି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦନ୍ତବକ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ହାତୀକୁ ଗୋଡ଼ ଦେଇ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ପରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଦା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏପରି ଗଦା ଆଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦୁମହାରଥୀ କୃଷ୍ଣ ଅଟଳ ରହିଲେ; ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜ କୌମୋଦକୀ ଗଦାରେ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷିଗଲା; ତାଙ୍କ ଚୁଲ, ହାତ ଓ ପାଦ ପ୍ରସାରିତ ହେଇ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଆଲୋକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା। ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶୋକରେ, ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ତାଲୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ସେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରରେ, ଯାହାର କ୍ଷୁର ପରି ଧାର, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କଣ ଦାନା ସହିତ, କାଟିଦେଲେ। ଏଭଳି ଶାଲ୍ବ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ—ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବଧ କରି, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାଙ୍କ ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ; ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘିରି, କୃଷ୍ଣ ଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ୍, ବିଶ୍ୱଙ୍କ ନାଥ କୃଷ୍ଣ, ପଶୁ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାମାନେ କେବେ ଜିତା, କେବେ ବିଜୟୀ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନାମରେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରହି, ଯାତ୍ରାରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଇ ପ୍ରଭାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ଉଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ପୃଥୁଦକ, ବିନ୍ଦୁସରସ୍, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଯମୁନା ଓ ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି, ନଇମିଷ ରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ରীতি ଅନୁସାରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଉଠି, ନମସ୍କାର କରି, ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ନିଜ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଉପବେଶ କରି, ବଳରାମ ରୋମହର୍ଷଣ, ମହାମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଉପବେଶ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣ ଉଠିଲେ ନାହିଁ, ନମସ୍କାର କଲେ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ରହିଲେ; ଏହା ଦେଖି ମାଧବ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। "ଏହି ନୀଚ ଜନ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ଉପରେ ବସିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ," ବଳରାମ କହିଲେ। "ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଇ, ବହୁ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନାହିଁ, ଅନିୟମିତ, ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ନିଷ୍ଫଳ; ଅଭିନେତା ନିଜକୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଅନୁଶାସନ କରିନାହିଁ ପରି।" "ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଏ ଲୋକରେ ଅବତରଣ କରିଛି: ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ଅଭିନୟ କରି, ଅତି ପାପୀ ହେଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।" ଏଭଳି କହି, ପ୍ରଭୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରୁ ବିରତ ହେଲେ; ତଥାପି, ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧରା କୁଶ ଗ୍ରାସ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖ ଭରା ମନରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଓ ସଂକର୍ଷଣ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ!" "ଓ ଯଦୁବଂଶୀ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାର ଆସନ, ଯଜ୍ଞ ଦିନରେ ଜୀବନ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦାନ କରିଥିଲୁ।" "ଅଜାଣି ଭାବେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛ; ଓ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ତୁମ ନାମ ମଧ୍ୟ ନିୟମରୁ ଅପବ୍ୟତି ନୁହେଁ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦୂଷ୍ୟ ଶୁଧ କରିବା ପାଇଁ ଯଦି ଉଚିତ, ଓ ଲୋକ ଶୁଧିକର୍ତ୍ତା, ତେବେ ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉନ୍ମୁଖ କରିବା ସହିତ ଉଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କର।" ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ବଧ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିବି, ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ; ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଯେପରି ନିୟମ ଥିଲା, ଏହିପରି ହେଉ।" "ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ମୋର ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ସାଧନ କରିବି।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ଓ ବଳରାମ, ତୁମ ଶବ୍ଦ, ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ସବୁ ସତ୍ୟ ରହୁ।" ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ପୁରୁଷ ନିଜେ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ଏହି ବେଦର ବାକ୍ୟ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୀବନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶକ୍ତି ନେଇ ଉପଦେଶକ ହେଉ।" "ତୁମେ କଣ ଇଚ୍ଛା କର, ଓ ଋଷିମାନେ? କହ, ମୁଁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର, ଏହି ଅଜାଣି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ ହେବ।" ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ବଲ୍ବଳା, ଇଲ୍ବଳାର ପୁତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜା ଦିନରେ ଆସି ଆମର ଯଜ୍ଞ କୁ ଅପବିତ୍ର କରେ।" "ଓ ଦଶାର୍ହ ବଂଶୀ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ବଧ କର; ଏହା ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା। ସେ ପୁସ୍, ରକ୍ତ, ମଳ, ମୂତ୍ର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ଆମ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ।" "ଏହା ପରେ, ଭାରତ ଭୂମି ଛାଡି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମନ ନେଇ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପରିକ୍ରମା କରି, ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ କରି, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ।" ଏହିପରି ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଭୂମି ଛାଡି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବାରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ପବିତ୍ର ହେବାର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା।