ଏକ ଦିନ, ମହାବଳୀ ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଏକ ପଦାଟୀ ସେନାନୀ ଗଦା ଧରି, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି, ମହାରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲା। ସେଠିଏ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସାଙ୍ଗକୁ ଗଦା ଧରି, ରଥରୁ ଲାଫି ଅବତରଣ କଲେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି କାରୁଷ, ଗଦା ଉଠାଇ ଗର୍ବରେ ଭରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତ, ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ। ତୁମେ ଆମ ପିତୃବନ୍ଧୁ, କୃଷ୍ଣ, ତଥାପି ମୋତେ, ତୁମ ସ୍ନେହିତ ଓ ସହଯୋଦ୍ଧାକୁ, ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଏହିପରି ମୂର୍ଖତା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବଜ୍ର ସମ ଗଦାରେ ଆଘାତ କରି ମାରିଦେବି। ଏପରେ ମୋ ଋଣ ଶେଷ ହେବ, ମିତ୍ରମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର ଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ଯେପରି ଦେହ ଭିତରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ନିଆଁ ଦେଇ ଧ୍ୱଂସ କରାଯାଏ।” ଏପରି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନା କରି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା। କିନ୍ତୁ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ କିଛି ଉପେକ୍ଷା କଲେନି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଗଦା କୌମୋଦକୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ହେଲା। ଗଦା ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ବେରିଗଲା, ଚୁଲ, ହାତ ଓ ପାଦ ପ୍ରସାରିତ କରି, ସେ ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହିଅପରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଲୋକ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଯେପରି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଦୂରଥ ଅତି ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ଧରି, ଗୁରୁତର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ, କାଟିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ବ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ—ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ—ବଧ କରି, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଏହି ଯଶ ତାଙ୍କୁ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ଗାଇଲେ। ସେଉଁଠି ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ସୂସଜ୍ଜିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ୍, ବିଶ୍ୱନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଶୁଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକେ କେବେ ବିଜୟୀ, କେବେ ପରାଜିତ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲୁଥିବା ଖବର ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷେ ନିର୍ପେକ୍ଷ ରହି, ଚଳିଯାଇଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଭାସ ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରଥୁଦକ, ବିନ୍ଦୁସର, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ଵିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ସେଠି ଥିବା ଋଷିମାନେ ରୀତିଅନୁସାରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଉଠି, ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେଠି ବସିଥିବା ମହାମୁନିର ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ଦେଖିଲେ, ଏହି ସୂତ ନ ଉଠିଲେ, ନ ହାତ ଜୋଡ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ରହିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମାଧବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଉପରେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। ଦେବ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ, ବହୁ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ଦମ ନଥିଲେ, ଶିକ୍ଷା ଅର୍ଥହୀନ; ଏହା ଅଭିନେତା ପାଇଁ ଯେପରି ଅନୁଶାସନ ନଥିଲେ ଅର୍ଥହୀନ। ଏପରି ଧର୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଅଧର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିହତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରିଛି।” ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ହତ୍ୟା ରୁକି ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧରିଥିବା କୁଶ ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ହେ ସଙ୍କର୍ଷଣ! ଆପଣ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାସନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲୁ। ଅଜାଣି, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ନିୟମରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦୋଷ ପରିହାର ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା ନିଜେ ନିଜେ କରନ୍ତୁ।” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ମୁଁ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିୟମିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି; ପ୍ରଥମ ଯୁଗର ନିୟମ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉ। ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ମୁଁ ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପୂରଣ କରିବି।” ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ, ବଳରାମ; ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ, ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଆମେ ଯାହା କହିଲୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ ହେଉ।” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ପୁତ୍ର ହେଉଛି ଆତ୍ମାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ—ଏହିପରି ବେଦ କହେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବସି, ଆୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ଏବେ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ? ମୋ ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।” ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଇଲ୍ବଳାପୁତ୍ର ବଲ୍ବଳା ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଅଛି; ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜା ଅବସରରେ ଆସି, ଆମର ଯଜ୍ଞକୁ ଅପବିତ୍ର କରେ। ହେ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ବଧ କରନ୍ତୁ—ଏହି ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା। ସେ ପିପା, ରକ୍ତ, ମଳ, ମୁତ୍ର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ଓପରେ ଓପରେ ବର୍ଷା କରେ।” ଏହି ଦାନବ ବଧ ପରେ, ଭାରତଭୂମି ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି, ଆପଣ ପବିତ୍ର ହେବେ।