ଏହି ଉତ୍କଳନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଶାଲ୍ୱ ନିପାତ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ। ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ ଶାଲ୍ୱ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ ସୌଭା ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଦେବମାନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଡ଼଼ମ୍ବ ଭାଜିଲେ। ଦେବଗଣଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀ ଉଲ୍ଲାସରେ ନିର୍ଗତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଦନ୍ତବକ୍ର ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଇତି, ଦଶମ ଷ୍ଵେତା ଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟାଦ୍ଧାୟରେ ‘ଶାଲ୍ୱ ବଧ’ ନାମକ ସପ୍ତସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଦୂରଥାଙ୍କ ନିପାତ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂତାଙ୍କର ଶିର ଛେଦନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୁକଦେବ ମୁନି କହିଲେ: ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନ୍ୟଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଏହି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ ହେଲା ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମିତ୍ରତାରେ ସମ୍ମିଳିତ କରିଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଭୂମିକା ରେ ଏକ ପଦାଟୀ ଦନ୍ତବକ୍ର ମୁଣ୍ଡା ଗଦା ନେଇ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଧରି, ରଥରୁ ଉତରି, ସମୁଦ୍ର କୁଳ ଭଳି ଦନ୍ତବକ୍ର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ଦନ୍ତବକ୍ର ଗଦା ଉଠାଇ, ଅହଙ୍କାରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭାଗ୍ୟବଶତ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ, ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ। ମାମା, ତୁମେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧୁ ଓ ସହାୟ। ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଅଟଳ ରହିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ଏହି ଭଳି ଏକ ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଜଣେ ଆତ୍ମୀୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ମାନେ ଶରୀରରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭଳି ନଷ୍ଟ କରିବା।” ଦନ୍ତବକ୍ର ଏହି ଦୁର୍ବାକ୍ୟ କହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ, ସିଁଘ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ରୋଡ଼ିଲେ। ତଥାପି, ଯଦୁମଣି କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆଘାତରେ ଅଚଳ ରହିଲେ; ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଚୁଲ, ହାତ, ପା ଚାରିଏ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରେ, ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ତେଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ଜନ ଦେଖିଲେ—ଏହି ଭଳି ତେଜ ପୂର୍ବେ ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କର ଭାଇ ବିଦୂରଥା, ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ତଳ୍ୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯାହାର କ୍ଷୁର ଭଳି ଧାର, ବିଦୂରଥାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ କଟିଦେଲେ। ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ୱ, ସୌଭା, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ—ଅନ୍ୟମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନ୍ୟଙ୍କୁ ନିପାତ କରି, ଦେବଗଣ ଓ ମାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମିଳିଲେ। ସେ ଋଷିମାନ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃମାନ୍ୟ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଚାରଣମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଗାନ କରି, ଫୁଲ ଭର୍ଷା କରିଲେ; ବୃଷ୍ଣିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘିରି, ସଜ୍ଜିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ୍, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ପଶୁଦୃଷ୍ଟି ଲୋକମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବେ ବିଜୟୀ ଓ କେବେ ପରାଜିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷେ ନିର୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ବିଦାୟ ନେଲେ। ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ମାନବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପୃଥୁଦକ, ବିନ୍ଦୁସରସ୍, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହିପରେ, ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି, ନୈମିଷ ଆରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଋଷିମାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର ଅନୁଯାୟୀ ଉଠି, ନମସ୍କାର କରି, ଆଦର କରିଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ରୋମହର୍ଷଣ ସୂତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ସୂତା ଉଠିଲେ ନାହିଁ, ନମସ୍କାର କଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ମାଧବ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ: “ଏହି ନୀଚ ଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଏବଂ ଆମ ଉପରେ ବସିଛି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନିତ କରୁଛି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବା ଚାହିଁ।” “ଏହି ଜନ ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବହୁ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସଂୟମ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଥା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଥହୀନ। ଏହି ଅଭିନେତା ଭଳି, ଯିଏ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହିଁ।” “ମୁଁ ଏହି ଲୋକରେ ଏହି ପାଇଁ ଅବତରଣ କରିଛି: ଯେଉଁମାନ୍ୟ ଧର୍ମର ବେଶ ଧରି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିପାତ ହେବେ।” ଏହିପରେ, ପ୍ରଭୁ ମନେ ମନେ ବିଚାର କରି, ସୂତାଙ୍କୁ ଏକ କୁଶ ଶଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଋଷିମାନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ: “ଓ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଆପଣ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି!” “ଓ ୟଦୁବଂଶୀ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାର ଆସନ, ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରମ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲୁ।” “ଅଜାଣି ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଓ ଯୋଗେଶ୍ୱର; ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ନିୟମରୁ ଅପବାଦ ନୁହେଁ।” “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ କୁ ଶୁଧ କରିପାରିବା, ଓ ଶୁଧିକର୍ତ୍ତା, ତେବେ ଆପଣ ନିଜେ ଯଥାଯଥ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ; ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଯେମିତି ନିୟମ ଥିଲା, ଏହି ଭଳି ନିୟମ ହେଉ।