ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଅପରିମିତ ଆତ୍ମସ୍ୱାମ୍ୟ ଥିବା ଯେଉଁଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ଶୋକ, ମୋହ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଭୟ ରହିପାରିବ? ଯେଉଁଠି ଏହି ଦେହାଧ୍ୟାସ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିବଡ଼ିଛି, ସେଠି ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣସେବା ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନାଦି ମୋହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜର ଅପାର ସ୍ୱାମ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ମୋହ କେମିତି ଆସିପାରିବ? ଏହି ସମୟରେ, ଶାଲ୍ୱ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । କୃଷ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରତାପ କେବେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶାଲ୍ୱଙ୍କର କବଚ, ଧନୁଷ, ମୁକୁଟ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସୌଭ ନାମକ ଦୁର୍ଗକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ସୌଭ ଦୁର୍ଗ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ପାଣିରେ ପଡ଼ିଗଲା । ଶାଲ୍ୱ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଗଦା ନେଇ ମାଟିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଡ଼ି ଅଛୁତ (କୃଷ୍ଣ) ଉପରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଯେତେବେଳେ ଶାଲ୍ୱ ଗଦା ନେଇ ଆସିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲେ । ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ନେଇ ଶାଲ୍ୱଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଏହି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରି ମାୟାବୀ ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଯାହା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଛେଦ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି ମାନବମାନେ 'ହାୟ ହାୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶାଲ୍ୱ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସୌଭ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା, ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମାରିଲେ । ଦନ୍ତବକ୍ର, ତାଙ୍କ ସନ୍ଦୁହିତ ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ଏଠି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧର ସତ୍ତତର୍ତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ 'ଶାଲ୍ୱ ବଧ' ଶେଷ ହେଉଛି । ପୁନି, ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ଏଠି ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥଙ୍କ ବଧ, ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛେଦନ ଘଟେ । ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ବେଳେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମିତ୍ରତା ଦେଇଥିଲେ । ତାପରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପଦାଟି, ଗଦା ନେଇ, ପୃଥିବୀକୁ କପାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଗଦା ଧରି, ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ଯେପରି ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ । କାରୂଷ ଗଦା ଉଠାଇ ଗର୍ବରେ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟ, ମହାଭାଗ୍ୟ! ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ ।" ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋର ମାମା, କୃଷ୍ଣ, ତଥାପି ମୋତେ, ତୁମ ମିତ୍ର ଓ ସହାୟକୁ ମାରିବାକୁ ଚାଉଛ । ଏହି ଦୁର୍ମତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିବି ।" "ଏପରି ଏକ ଶତ୍ରୁ ଯିଏ ଆତ୍ମୀୟ ରୂପେ ଅଛି, ତାକୁ ମାରି ମୁଁ ମୋ ଋଣ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଯେପରି ଦେହରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ନଶ୍ୱ କରାଯାଏ ।" ଏପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗଜକୁ ଦେଖି ଯେପରି ଅଙ୍କୁଶ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ଏବଂ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ । କିନ୍ତୁ ମହାବଳୀ କୃଷ୍ଣ କିଛି ହଲେ ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ଗଦା କୌମୋଦକୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଘାତ କଲେ । ତାହାରେ, ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, କେଶ, ହାତ, ପା ଫେଲି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲା । ତାପରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ବହି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଯେପରି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ସେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ, କାଟିଦେଲେ । ଏପରି ଭାବରେ, ଶାଲ୍ୱ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥ—ଏମିତି ଅପରାଜେୟ ଶତ୍ରୁମାନେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ । ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ । ଭୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ । ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ପଶୁବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଜୟୀ କିମ୍ବା ପରାଜିତ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଥିବା ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନାମରେ ନିର୍ପେକ୍ଷ ଭାବେ ଚଳିଗଲେ । ସେ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସେ ପୃଥୁଦକ, ବିନ୍ଦୁସର, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଦର୍ଶନ କଲେ । ଯମୁନା ଓ ପରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ମୁନିମାନେ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ର କରୁଥିଲେ । ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଉଠି, ନମସ୍କାର କରି, ସମ୍ମାନ କଲେ । ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ । ସୂତ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଠି ନମସ୍କାର କଲେନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । "ଏହି ନିଚ ଜନ ଧର୍ମରକ୍ଷକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ପ୍ରତି ଉପରେ ବସିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ," ବଳରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ । "ଯଦ୍ୟପି ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ବହୁ ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି, ଶିଷ୍ଟ ନ ହେଲେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନର୍ଥକ ।