ହେ ରାଜା, କେତେକ ଋଷିମାନେ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନଙ୍କର କଥା ଆପଣା-ଆପଣ contradict କରେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସେହି ଦିନ ମନେ ରଖିନାହାନ୍ତି । ଅବିଦ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ, ମୋହ, ମମତା କିମ୍ବା ଭୟ କେଉଁଠି ରହିଛି? ଏବଂ ଏହି ସବୁ ତୁମ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜ୍ଞାନ, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଓ ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ ସାମ୍ନାରେ କିପରି ବ୍ୟାପି ପାରିବ? ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତର ମୂଢତାକୁ ନଶ୍ୱ କରି ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ, ସେ ନିଜ ଅନନ୍ତ ଏଶ୍ୱରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ମୋହ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଛୁଇଁପାରିବ? ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ଶାଲ୍ୱ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତେବେ ଅପରାଜିତ ବୀର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କର କବଚ, ଧନୁଷ୍ୟ, ମୁକୁଟ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସୌଭ ଦୁର୍ଗକୁ ଗଦାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ ସୌଭ ଦୁର୍ଗ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ପଡ଼ି ପାଣିରେ ଡୁବିଗଲା । ଏହି ସୌଭକୁ ଛାଡି, ଶାଲ୍ୱ ତାଙ୍କର ଗଦା ନେଇ ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, ଏବଂ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଛି । ଶାଲ୍ୱ ଗଦା ଉଠାଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ କାଟିଦେଲେ । ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ଯେପରି ଦେହାନ୍ତ କରେ, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ନେଇ ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ନିଧନ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ । ସେହି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଭାଗ୍ୟବାନ ହରି ମାୟାଧିଶ ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଳଙ୍କୃତ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ଓ ମୁକୁଟ ଥିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମାନବମାନେ 'ହାୟ ହାୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ଶାଲ୍ୱ ନିପାତ ଓ ସୌଭ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ସହ, ଦେବମଣ୍ଡଳ ଆକାଶରେ ଦୁନୁନି ବାଜାଇଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଦନ୍ତବକ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧ, 'ଶାଲ୍ୱ ବଧ' ନାମକ ସପ୍ତସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଦନ୍ତବକ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥ, ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂତର ବଧ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ । ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡିଲେପରେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମୈତ୍ରୀ ଦେଇଥିଲେ । ତାପରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ବଳିଷ୍ଠ ପଦାତି, ଗଦା ନେଇ, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ଆଗକୁ ଆସୁଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କୌମୋଦକୀ ଗଦା ନେଇ ରଥରୁ ଅବତରି, ସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ଯେପରି ଲହରି ଆସି ଲାଗେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ । କାରୂଷ ଗଦା ଉଠାଇ ଦମ୍ଭରେ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ, ଆଜି ତୁମକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ । ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଆମ ମାମା ହେଲେ, ତଥାପି ମୋତେ, ତୁମ ବନ୍ଧୁକୁ, ବଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ । ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବଜ୍ର ସମ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି । ଏଭଳି ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ବନ୍ଧୁ ବେଶ ଧାରଣ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ ମୋ ଋଣ ଶେଷ ହେବ, ଯେପରି ଦେହର ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରାଯାଏ ।" ଏପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ଉପରେ ଗଦା ଆଘାତ କଲେ । କିନ୍ତୁ ଯଦିଓ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଆଘାତ ଲାଗିଲା, କୃଷ୍ଣ ଅଚଳ ରହିଲେ । ପଛରୁ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ । ଏହି ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବେହିଲା, ଚୁଳ, ବାହୁ, ପାଦ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ସେ ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୀପ୍ତି ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେପରି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା । ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ସହ କାଟିଦେଲେ । ଏପରି ଭାବେ, କୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ୱ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ—ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟେ ସହି ପାରିନଥିଲେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଦେବମାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ । ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କ ଜୟଗାନ କଲେ ଓ ଫୁଲ ଝରାଇଲେ । ବୃଷ୍ଣିବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ସଜାଏଯାଇଥିବା ନଗରକୁ ଭିତରକୁ ନେଲେ । ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ପଶୁଦୃଷ୍ଟି ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ କେବେ ବିଜୟୀ, କେବେ ପରାଜିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷେ ନିର୍ପେକ୍ଷ ରହି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ପ୍ରଭାସ ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ମଣିଷମାନେ ଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସେ ପୃଥୂଦକ, ବିନ୍ଦୁସର, ତୃତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଦର୍ଶନ କଲେ । ତାପରେ ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ଥିଲେ । ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରମାଣ କରି, ଉଠି, ନମସ୍କାର କରି, ଉଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ । ସମ୍ମାନ ଅର୍ପଣ ପରେ, ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହ ବସି ରହିଲେ । ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ ରୋମହର୍ଷଣ, ମହାମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଉଠି ନମସ୍କାର କଲେନି । ଏହି ଅନାଦର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମାଧବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । "ଏହି ନିମ୍ନଜାତ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପରେ ବସିଛି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକମାନେ ଅବମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀୟ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ ।