ଶାଲ୍ଵଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଡାଟିଲାପରେ, ଠକେଇବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଶାଲ୍ଵ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ତାଣିଲେ, ଏବଂ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ନେଇ, ଏହାକୁ ନେଇ ଆକାଶରେ ଥିବା ସୌଭ ଦୁର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ସ୍ବଜନମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ଧ ହେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ବୁଝି ପଡିଲା ଯେ, ଏହା ମାୟାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଶାଲ୍ଵ ତିଆରି କରିଥିବା ଦାନବୀୟ ମାୟା ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ସଚେତନ ହେଇ, ଅଚ୍ୟୁତ ଦେଖିଲେ ନା ଦୂତ ଅଛନ୍ତି, ନା ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଦେହ ଅଛି। ସ୍ବପ୍ନରୁ ଜାଗିଥିବା ଲୋକ ପରି, ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ଆକାଶରେ ସୌଭ ଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ। ହେ ରାଜର୍ଷି, କିଛି ଋଷିମାନେ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଥା ଯଦି ପ୍ରତିରୋଧାଭାସୀ ହୁଏ, ତେବେ ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସ୍ମୃତି ରଖିନାହାନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୋକ, ମୋହ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଭୟ—ଏସବୁ କେଉଁଠି ଅଛି, ଏବଂ ତୁମ ଅଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନ, ଅକ୍ଷୟ ବିଦ୍ୟା ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟ କେଉଁଠି? ଯେଉଁ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାଦ ସେବନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଦି ହିନ୍ଦ ମୋହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସ୍ବଯଂ ଅନନ୍ତ ଏଶ୍ୱର୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋହ କିପରି ଆସିପାରିବ? ଏହା ପରେ, ଶାଲ୍ଵ ବହୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୃଢ଼ ପାରାକ୍ରମୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବାଣମାଳାରେ ଆଘାତ କରି, ଶାଲ୍ଵଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ, ମୁକୁଟ ଓ କବଚ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିପକ୍ଷୀ ସୌଭ ଦୁର୍ଗକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ ସୌଭ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଜଳରେ ପଡିଗଲା। ଶାଲ୍ଵ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଗଦା ନେଇ, ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ଶୀଘ୍ରତାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ଶାଲ୍ଵ ଗଦା ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲେ। ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତକାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଚକ୍ର ନେଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ଵଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହରି ମାୟାଧିପତି ଶାଲ୍ଵଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଯାହା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, କାଟି ଦେଲେ—ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟମାନେ 'ହାୟ ହାୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶାଲ୍ଵ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସୌଭ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ତାପରେ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଦେବତାମାନେ ଡମ୍ବ ବାଜାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶାଲ୍ଵଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଦନ୍ତବକ୍ର, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ରାଗରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧର ସତ୍ତରିଏ ଅଧ୍ୟାୟ 'ଶାଲ୍ଵ ବଧ' ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଅଷ୍ଟାସଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—'ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ ବଧ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂତ ବଧ'। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ଵ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଚଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦେଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଦଣ୍ଡାୟୁଧ ଧାରଣ କରିଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତରିକ୍ତ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ଏକ ଦଳପତି ଆସୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ପରି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, କାରୂଷ ଦନ୍ତବକ୍ର ଗର୍ବରେ ମଦ ଭରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଭାଗ୍ୟବଶତ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ।" "ତୁମେ ଆମର ମାମା ହେଉଛ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ତଥାପି ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଏହିପରି ମୂଢ଼ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବଜ୍ରପାତ ସମ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି।" "ମୁଁ ଏହିପରି ଶତ୍ରୁ ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଧୁ ରୂପେ ରହିଛି, ତାହାକୁ ବଧ କରି ମୋ ଋଣ ଚୁକେଇଦେବି—ଯେପରି ଦେହରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ଧ୍ୱଂସ କରାଯାଏ।" ଏପରି କଠୋର କଥାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ଦନ୍ତବକ୍ର ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନା କରି ତାଙ୍କ ମାଥାରେ ଗଦା ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯଦୁବଂଶୀଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆଘାତରେ କିଛି ହେଲେନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କର କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ଛାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଚୁଲ, ହାତ, ପାଦ ପ୍ରସାରିତ କରି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯେପରି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା। ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଦୂରଥ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତଲୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଇଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହ ବିଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଶାଲ୍ଵ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଦୂରଥଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବଧ କଲେ। ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ବିଜୟଗାନ କଲେ ଓ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରମୁଖ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ, ଜଗତ୍ପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜନମାନେ କେବେ ବିଜିତ କିମ୍ବା ବିଜୟୀ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିବା ଖବର ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିର୍ପେକ୍ଷ ରହି ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରଭାସରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।