ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ଶ୍କନ୍ଧର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶାଲ୍ବ ଓ ତାଙ୍କର ସୌଭନଗରୀ ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶୂରବୀର ଗାଥା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଘଟଣାରେ, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଛନ୍ତି—ଏକ ଦିନ, ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇ ଚାଲ।” ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହସରେ, ଆଠଟି ଲୋହାର ତୀରରେ ଦ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଚାରି ତୀରରେ ଘୋଡ଼ା, ଏକ ତୀରରେ ସାରଥି, ଦୁଇ ତୀରରେ ଧନୁଷ ଓ ପତାକା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଘାତ କଲେ। ଗଦ, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଉଭପତିଙ୍କ ସେନାକୁ ବିନାଶ କଲେ; ସଉଭର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯାଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗିରିପଡ଼ିଲେ। ଏଭଳି କରି, ଯଦୁବଂଶୀ ଓ ଶାଲ୍ବମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏବଂ ରାତି ମିଶି ୨୭ ଦିନ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଓ ଶିଶୁପାଳ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ କୁରୁବଂଶୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପୃଥା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆସିଛି; ଚେଦି ସଂଯୁକ୍ତ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ନଗରୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।” ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ବିନାଶ ଦେଖି, ନଗରୀର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ସଉଭ ଓ ଶାଲ୍ବ ବିଷୟରେ କହିଲେ—“ସାରଥି, ମୋ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଶାଲ୍ବ ନିକଟକୁ ନେଇ ଚାଲ; ଭୟ କରନିଅ, କାରଣ ଏହି ଶାଲ୍ବ ମାୟାବୀ।” ଦାରୁକ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବିରାଟ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତେ—ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ—ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଶାଲ୍ବ ଯିଏ ବହୁତ କ୍ଷୀଣ ସେନା ନେଇ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି ଏକ ଶୂଳ ବାଣ ସାରଥି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଏକ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତୀରରେ ଏହା ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତା’ପରେ କୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ବକୁ ଛଉଦ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିତ ସଉଭ ଉପରେ ବର୍ଷାରେ ତୀର ଝଡ଼େଇଲେ, ଯେପରି ରବି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଶାଲ୍ବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ହସ୍ତକୁ ଘାତ କରି, ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ—ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଶାଲ୍ବ ତେଜ ଗର୍ଜନା କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୂର୍ଖ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମ ମିତ୍ର, ମୋ ଶ୍ୟାଳା, ସଭାରେ ହତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହୃତ ହେଲେ, ତୁମେ ଅବିବେକି ହୋଇ ଏହା କରିଛ। ଆଜି ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ ଅବାପସ୍ଥାରେ ପଠାଇଦେବି, ଯେଉଁଠାରୁ ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଡ଼ିବା।” ତା’ପରେ ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ବ୍ୟର୍ଥରେ ତୁମେ ବଡ଼ ଦାବି କରୁଛ; ମୂଢ଼, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିକଟରେ ଦେଖିପାରୁନାହଁ। ସତ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ କଥାରେ ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ପ୍ରତାପ ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତି।” ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୁତ କ୍ରୋଧରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ଛାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଘାତ କଲେ; ଶାଲ୍ବ କମ୍ପିତ ହେଲେ ଓ ରକ୍ତ ବମି କଲେ। ଏହି ଗଦା ରୋକାଯିବା ପରେ, ଶାଲ୍ବ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଆସି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଦୂତ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ପିତାଙ୍କୁ ଶାଲ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାମାନେ ବନ୍ଧି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ପଶୁ ପରି।” ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ଅତି ସ୍ନେହରେ ଭରିଆ କୃଷ୍ଣ ମାନବୀୟ ଭାବ ଧାରଣ କଲେ, ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରିପାଳୁ ହେଲେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି କହିଲେ—“ମୋ ପିତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିର୍ଭୟ ବଳରାମ, ଯିଏ ଦେବ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଏହି ଶାଲ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଲେ? ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି।” ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ସଉଭପତି ଶାଲ୍ବ ଏଗୋଟିଏ ମାୟା ଦେଖାଇଲେ—ଏହି ମାୟାରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ କରି, କହିଲେ—“ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପିତା, ଯାହାପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଜଗତରେ ବଞ୍ଚୁଛ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଆଖି ଆଗରେ ମାରିଦେବି, ଯଦି ତୁମେ ଭଗବାନ ହେଉ, ତେବେ ରକ୍ଷା କର। ମୂଢ଼!” ଏହିପରି କହି, ମାୟାବୀ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଉଠାଇ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ସଉଭ ଦୁର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହାପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ସ୍ନେହରେ ଭାସିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଉପଲବ୍ଧି କଲେ ଯେ, ଏହା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏକ ଦାନବୀୟ ଭ୍ରମ। ସେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ, ଏହି ସବୁ ମାୟା ଶାଲ୍ବ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସଚେତନ ହେଇ, କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ନା ଦୂତ ନା ପିତାଙ୍କ ଶବ; ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଉଠିଥିବା ମଣିଷ ପରି, ଶତ୍ରୁକୁ ଆକାଶରେ ସଉଭ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କିଛି ଋଷି କହନ୍ତି—ଯଦି ତାଙ୍କ କଥା ଏକାପେକ୍ଷା ଏକା ଭିନ୍ନ, ତେବେ ସେମାନେ ଏହା ଠିକ୍ ମନେରେ ରଖିନାହାନ୍ତି। ଅବିଦ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ, ମୋହ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଭୟ କେଉଁଠାରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ଯେଉଁ ଜନ ତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ସେବା କରି ସ୍ୱ-ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଦି ଅଜ୍ଞାନକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି, ନିଜ ଅନନ୍ତ ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ଲାଭ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଚିର ସମ୍ମୁକ୍ତ, ମୋହ ସେଠାରେ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଶାଲ୍ବ ବହୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କୃଷ୍ଣ ମହାବଳୀ ତୀର ବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କର କବଚ, ଧନୁଷ, ମୁକୁଟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଉଭ ଦୁର୍ଗକୁ ଗଦା ଘାତରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ, ସଉଭ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗି ପାଣିରେ ପଡ଼ିଗଲା।