ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶାଲ୍ବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା, ସେ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଜହ୍ରିଲା ସାପ ଭଳି ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ଥିଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ । ଯଦ୍ୟପି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଏହି ଶୂରବୀର ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଯାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇ ଜଗତ ଜୟ କରିବା ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ରଖିଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରି ଗଦା ନେଇ ଆସି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘାତ କରି, ବଡ଼ ରବ କଲେ । ଶତ୍ରୁଦମନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଗଦା ଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ରଥୀ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଦାରୁକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅପସାରଣ କଲେ । କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରିଲାପରେ, କାର୍ଷ୍ଣି (ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ) ତାଙ୍କ ରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହାୟ! ଏହା କେତେ ଅନୁଚିତ, ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଅପସାରଣ କଲେ!” ସେ କହିଲେ, “ଯଦୁବଂଶର କେହିଁ କଦାଚିତ୍ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଯାଇନାହାନ୍ତି—କେବଳ ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅନାର୍ୟ ଚିତ୍ତ ଓ ପାପ କରନ୍ତି ।” “ମୁଁ ଯଦି ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବି, ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇ ଆସିଛି, ତେବେ ସେମାନେ ପଚାରିବେ, ମୁଁ କ’ଣ ଉତ୍ତର ଦେବି? ନିଶ୍ଚୟ ଭାଇମାନଙ୍କ ଝିଅମାନେ ହସି ହସି କହିବେ—‘ହେ ନାୟକ, ତୁମର କାୟରତା କିପରି ସବୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା?’” ତାଙ୍କ ରଥୀ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ଜାଣି ମୁଁ ଏହା କରିଛି; ଏକ ରଥୀ ଆପଦରେ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ରଥୀଙ୍କୁ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରେ ଅଚେତନ ହୋଇଥିବାରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଅପସାରଣ କରିଛି ।” ଏହିପରି ଘଟଣାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଷଟ୍ଚତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, “ଶାଲ୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ” ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ପରେ, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହନ୍ତି—ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ତାଙ୍କ ରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନ୍ଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଚାଲ ।” ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସି ହସି ଦ୍ୟୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଆଠ ଟି ଲୋହା ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ । ଚାରି ତୀରରେ ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ, ଗୋଟିଏରେ ରଥୀକୁ, ଦୁଇ ତୀରରେ ଧନୁଷ ଓ ପତାକାକୁ, ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଘାତ କଲେ । ଗଦ, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାକୁ ବିନାଶ କଲେ; ସୌଭପତିର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଲେ । ଏହିପରି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଲ୍ବମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ ଏକାଉଣିଶ ଦିନ ଓ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଓ ଶିଶୁପାଳ ବଧ ହେଲାପରେ, କୃଷ୍ଣ କୁରୁବୃଦ୍ଧ, ଋଷି, ପୃଥା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଛି; ଚେଦିର ମିତ୍ର ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ସହର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ ।” ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ବଧ ଦେଖି ଓ ସହରର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ଶାଲ୍ବ ଓ ସୌଭ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ରଥୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ରଥକୁ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇ ଚାଲ; ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ସୌଭପତି ମାୟାବୀ ରାଜା ।” ଦାରୁକ ଏହି ଆଦେଶ ମାନି ରଥ ଚଢ଼ି ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସମସ୍ତେ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଦୁଇଁ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଣ୍ଠାନୁଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ । ଏଥିରେ ଶାଲ୍ବ, ତାଙ୍କ ସେନା ପ୍ରାୟ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ରବ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥୀ ଉପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଶୂଳ ଛାଡ଼ିଲେ । ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ମହାପିଙ୍ଗଳ ଧୂମକେତୁ ଭଳି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା, କିନ୍ତୁ ଶୌରିଙ୍କ ତୀର ଏହାକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ । ତା’ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ସୋଳ ତୀରରେ ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିତ ସୌଭ ନଗରୀକୁ ତୀରବର୍ଷା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ କିରଣରେ ଯେପରି ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ସେଭଳି ଘାତ କଲେ । ଶାଲ୍ବ ଶୌରିଙ୍କ ବାମ ହସ୍ତକୁ ଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବ ମଧ୍ୟେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ହେଲା । ଶାଲ୍ବ ଭୟଙ୍କର ରବ କରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୂଢ଼, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମ ବନ୍ଧୁ, ମୋ ଶ୍ଵଶୁର, ସଭାରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲେ; ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ ।” “ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁମେ ଯଦି ସାମ୍ନା କରିପାର, ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପଥେ ପଠାଇଦେବି!” ତା’ପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ବ୍ୟର୍ଥ କଥା କହୁଛ, ମୂଢ଼; ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି ପାରୁନାହାଁ; ସତ୍ୟ ନାୟକ କଥାରେ ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାନ୍ତି ।” ଏପରି କହି, ପ୍ରଭୁ ତୀବ୍ର ଗଦା ଘାତରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଘାତ କଲେ; ଶାଲ୍ବ କମ୍ପିତ ହୋଇ ରକ୍ତ ବମ୍ କଲେ । ଯେତେବେଳେ ଗଦା ପ୍ରତିହତ ହେଲା, ଶାଲ୍ବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଶିର ନମାଇ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବକୀଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ।” “କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବଳଶାଳୀ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ପିତା ଶାଲ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ମାନ୍ୟେ ଧରି ନେଇଛନ୍ତି, ପଶୁ ଭଳି ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି ।” ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଖବର ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ମାନବୀୟ ସ୍ନେହରେ ଆବେଗାନ୍ବିତ ହେଲେ, ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି କଥା କହିଲେ । “ମୋ ପିତା, ଅବିଜିତ ଓ ଅନାସକ୍ତ ରାମ, ଯିଏ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ ରଖିଥିଲେ, କିପରି ଏହି ଶାଲ୍ବ ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇପାରିଲେ? ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ।” ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ସୌଭପତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଏମିତି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାଲ୍ବ ଭାବିଲେ—‘ଏଉଁ ତୁମର ପିତା, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଜଗତରେ ବଞ୍ଚିଛ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ହତ କରିଦେବି; ଯଦି ତୁମେ ଭଗବାନ, ତେବେ ରକ୍ଷା କର।