ମାୟାର ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମରେ ଗଠିତ, ଅନେକ ରୂପରେ ଏବଂ ଏକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ। ସଉଭା ନାମକ ଏହି ଦୁର୍ଗ, କେବେ ଭୂମିରେ, କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପାହାଡର ଚୁଡ଼ାରେ, କେବେ ଜଳରେ, ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଚକ୍ର ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳ୍ବ ତାଙ୍କ ସଉଭା ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ସାତ୍ୱତ ମୁଖ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ମୋକାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱାଳାମୟ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହେଉଥିଲା। ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନାର ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼ରେ ବହୁତ ଯୋଧ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ, ତଥାପି ଶୂରବିର ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦେଇନଥିଲେ, ଦୁଇ ଜଗତକୁ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଭାରୀ ଗଦା ନେଇ ଆସି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘାତ କରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦାରୁକ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସ୍ଥିର ହେଇ, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହାଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ ହେଲା, ରଥଚାଳକ! ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠାଇ ନେଲା!” ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଯାଉଥିବା କେହି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଇଛି ବୋଲି କେବେ ଶୁଣିଯାଇନାହିଁ — ଏହା ଏକ ଅନୁଚିତ ମନସ୍କାମୀ ରଥଚାଳକ ପାଇଁ ଅପବାଦ ହେବା ସମ୍ଭବ। ମୁଁ ମୋର ପିତା ବଳରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଯିବା ସମୟରେ କଣ କହିବି? ସେଠି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, କଣ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେବି? ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀମାନେ ହସି-ହସି କହିବେ: ‘ହେ ଶୂରବିର, ତୁମର ଭୟ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଜଣା ପଡ଼ିଲା?’” ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ବିନୟରେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ଏକ ରଥଚାଳକ ଦୁଃସ୍ଥିତ ଯୋଧ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏକ ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠାଇ ନେଲି; ଆପଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଇଥିଲେ।” ଏଠିରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଶାଳ୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ’ ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଚାଲ।” ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସି, ଦ୍ୟୁମାନ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏଠିରେ ଆଠଟି ଇରନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ଚାରିଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକ, ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ ଓ ପତାକା, ଏକ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଘାତ କଲେ। ଗଦା, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସଉଭା ଦୁର୍ଗର ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନାକୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିଦେଲେ; ସଉଭା ଦୁର୍ଗର ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଗଳା କାଟି ହୋଇ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏଭଳି, ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଳ୍ବମାନେ ପରସ୍ପର ସଂହାର କରୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ତୁଳି, ସତେଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଥିଲା। ଏପରେ କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ଶିଶୁପାଳ ନିହତ ହେବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପୃଥା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଦେଖା ସାରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଗୀମାନେ ସହିତ; ଚେଦି ସଂଯୁକ୍ତ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ସହରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।” ସେ ନିଜ ଜନମାନେ ହତ୍ୟା ଦେଖି, ସହରର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ସଉଭା ଓ ଶାଳ୍ବ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ରଥଚାଳକ, ମୋର ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଯାଉ; ଭୟ କରିନାହିଁ, ଏହି ସଉଭାର ରାଜା ମାୟାର ଅଧିପତି।” ଦାରୁକ ଏହା ଶୁଣି, ରଥକୁ ଚଲାଇ ନେଲେ; ସମସ୍ତ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦେଖିଲେ। ଶାଳ୍ବ, ତାଙ୍କ ସେନା ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶୁଳ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ କୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଏକ ବଡ଼ ଧୂମକେତୁ ପରି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହୋଇ, ଦିଗ୍ବାସୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଶାଳ୍ବଙ୍କୁ ଶୋଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ସଉଭାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଶାଳ୍ବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧାରୀ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ। ଶାଳ୍ବ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୂର୍ଖ, ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ, ଆମ ମିତ୍ର — ମୋର ଶ୍ବଶୁର — ସଭାରେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଉପହୃତ ହୋଇଥିଲେ, ତୁମେ ଅସାବଧାନ ରହିଲା। ଆଜି ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିଲେ, ତାଲି ମୁଁ ତୁମେ ଅପରିବାର୍ତ୍ତନୀୟ ପଥରେ ନେଇଯିବି।” ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ବ୍ୟର୍ଥ ଅଭିମାନ କରୁଛ, ମୂଢ଼; ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିକଟରେ ଦେଖୁନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଶୂରବିର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୂରତା ଦେଖାନ୍ତି, ଅଧିକ କଥାରେ ନୁହେଁ।” ଏପରେ, ପ୍ରଭୁ ତୀବ୍ର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଶାଳ୍ବଙ୍କ ଛାତିକୁ ଘାତ କଲେ; ଶାଳ୍ବ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଇ ରକ୍ତ ବମି କଲେ। ଗଦା ପ୍ରତିଘାତ ହେବା ପରେ, ଶାଳ୍ବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ପୁରୁଷ ଆଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ବନ୍ଦନା କରି, କାନ୍ଦି, କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି।