ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୌଭପତି ଶାଲ୍ବଙ୍କର ସମସ୍ତ ମାୟାକଳାକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ରବି ରାତିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଇଦେଇଥାଏ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁନା ତୀର ଓ ଲୋହା ଶିରା ଥିବା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ପଚିଶି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତିକୁ ଭେଦିଦେଲେ। ଶତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ, ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେନାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାୟକଙ୍କୁ ଦଶ ତୀର ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥ-ଯାନକୁ ତିନି ତୀର ମାରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶୂରବୀର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ କୌଶଳ ଦେଖି ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ସମସ୍ତ ସେନା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମାୟାର ସୃଷ୍ଟି ଏଠି ଅନେକ ଆକୃତି ଓ ଏକ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ। ସୌଭ ଏକ ସମୟ ଭୂମିରେ, ଏକ ସମୟ ଆକାଶରେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ କିମ୍ବା ଜଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଆଗ୍ନିଚକ୍ର ପରି ଘୂରିଘୂରି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ଯେଉଁଠି ଶାଲ୍ବ ତାଙ୍କ ସୌଭ ଓ ସେନା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସାତ୍ୱତ ନାୟକମାନେ ତୀର ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏବଂ ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ଘାତକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୀର ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଉଭୟ ଲୋକ ଜୟ କରିବା ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ୍, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅଧିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଭାରି ଗଦା ନେଇ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଭୟାଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ଶତ୍ରୁଦମନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଗଦା ଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତାଙ୍କ ରଥୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦାରୁକପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅପସାରଣ କଲେ। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ସ୍ଥିର ହେଇ, କାର୍ଷ୍ଣି ତାଙ୍କ ରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହାୟ, ଏ କି ଅନୁଚିତ କାମ! ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ନେଇଗଲା।" "ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମ ହୋଇ କେବେଠି ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଶୁଣିଯାଇନାହିଁ, ଯଦି ରଥୀ ଅପୁରୁଷ ମନ ଧାରଣ କରି, ପାପ କରିଥାଏ ତାହା ଅଲଗା। ଯଦି ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଯିବି, ତେବେ କଣ କହିବି? ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, କଣ ଉତ୍ତର ଦେବି? ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ହସି ହସି କହିବେ—'ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଭୟ କିପରି ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା, ହେ ବୀର?'" ରଥୀ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିଛି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପଦସ୍ଥ ଯୋଧାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ରଥୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏବଂ ରଥୀକୁ ଯୋଧାର। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ ଅଚେତ କରି ଗଦା ଘାତ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅପସାରଣ କଲି।" ଏପରି ଭାବେ, 'ଶାଲ୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ତାପରେ, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳ ଛୁଇଁ, ଧନୁଷ୍ୟ ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ବୀର ଦ୍ୟୁମାନ୍ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଯାଅ।" ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସି ହସି, ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୟୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଆଠ ଲୋହା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଚାରି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ, ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥୀକୁ, ଦୁଇ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ପତାକାକୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଗଦ, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୌଭପତିଙ୍କ ସେନାକୁ ବଧ କରିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ସୌଭଯୋଧାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଲା। ଏପରି, ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଲ୍ବମାନେ ପରସ୍ପରେ ହିଁସ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ସତେଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିଶୁପାଳ ବଧ ହେବା ପରେ, କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପୃଥା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତିନି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠିକୁ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆସିଛି; ଚେଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।" ନିଜ ଜନମାନେ ବଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ନଗରର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ଶାଲ୍ବ ଓ ସୌଭ ବିଷୟରେ କହିଲେ—"ରଥୀ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ରଥକୁ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଯାଅ; ଭୟ ପାଅନି, ଏହି ସୌଭରାଜା ମହାମାୟାବୀ।" ଦାରୁକ ଏପରି ଶୁଣି, ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ; ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ସମସ୍ତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶାଲ୍ବ, ତାଙ୍କ ସେନା ପ୍ରାୟ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବାରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର କରି ଦାରୁକ ଉପରେ ଏକ ବିପୁଳ ଶୁଳ ନিক্ষେପ କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାପିଡ଼ା ପରି ଜ୍ୱଳି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକିତ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଷୋଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସୌଭ ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକ ବିକୀରଣ କରନ୍ତି। ଶାଲ୍ବ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଶାଲ୍ବ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୂର୍ଖ, ତୁମ ପାଇଁ ଆମ ବନ୍ଧୁ—ମୋ ଶ୍ୟାଳକ—ସଭାରେ ହତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହୃତ ହେଲେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲ। ଆଜି ତୁମେ ଯଦି ସାମ୍ନା କରିପାର, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଅପରାହ୍ନ ପଥେ ପଠାଇଦେବି।" ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ, "ବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ କରୁଛ, ମୂଢ଼; ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖୁନାହାଁ। ସତ୍ୟ ବୀର କଥାରେ ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।