ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶାଳ୍ବ ଓ ଯଦୁବଂଶୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର ଓ ରଥବୀରମାନେ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସେନା ସହିତ ସଜ୍ଜ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବାହାରିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ କମ୍ପନକର ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ସୌଭପତି ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମାୟାବି ମାୟାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ—ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶାଳ୍ବ ସେନାପତିଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ସୁନା ତୀର, ଲୋହା ଶିରା ଓ ଭଲ ଯୋଗାଯୋଗ ସହିତ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ। ଶତ ତୀରରେ ଶାଳ୍ବଙ୍କୁ, ଏକ ଏକ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ, ଦଶ ଦଶ ତୀରରେ ନେତାମାନେ, ଏବଂ ତିନି ତିନି ତୀରରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାନମାନେ ପ୍ରହାର କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ମିତ୍ର ଓ ସତ୍ରୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ସୌଭ ନଗରୀ କେବେ ଅନେକ ରୂପେ, କେବେ ଏକ ରୂପେ, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଓ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା—ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ। ଏହି ସୌଭ କେବେ ଭୂମିରେ, କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ, କେବେ ପାଣିରେ ଘୂରିଘୂରି ଆଗ୍ନିଶିଖା ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳ୍ବ ତାଙ୍କ ସୌଭ ଓ ସେନା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସାତ୍ୱତ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟମାନେ ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ରୁତ, ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଘାତକ ଥିଲା, ଏହି ଆଘାତରେ ଶାଳ୍ବ ସେନା ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଯଦିଓ ଶାଳ୍ବ ସେନାର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ, ତଥାପି ଶୂରବୀର ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେନାହିଁ; ସେମାନେ ଦୁଇଁ ଲୋକ ଜୟ କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦଳିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗଦା ନେଇ ଆସି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘାତ କରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦାରୁକପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ନେଇ ଯାଇଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସ୍ଥିର ହେଲେ ଓ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହାୟ, ରଥଚାଳକ! ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନେଇଯିବା ଅନୁଚିତ। ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଯିବା କଦାପି ଶୁଣିଯାଇନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ଅନୀର ମନ ଓ ପାପୀ ଚାଳକଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ। ମୁଁ ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିବାବେଳେ କ'ଣ କହିବି? ସେଠାରେ ପଚାରାହେଲେ ମୋତେ ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର କ'ଣ ମିଳିବ? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଏହା ନେଇ ହସିହସି କହିବେ: 'ହେ ବୀର, ତୁମର ଭୟଭୀତତା କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା?'" ତେବେ ଚାଳକ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ଏକ ରଥଚାଳକ ଅପଦସ୍ଥ ଯୋଧ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ। ଏହି ଧର୍ମ ମୁଁ ଜାଣି, ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛେଇ ନେଇଯାଇଛି।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର "ଶାଳ୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ" ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶାଳ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ସୌଭ ସହିତ ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ଦିଗରେ କଥା ଆସେ। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁଷ ଧରି ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ନିକଟକୁ ନେଇ ଚାଲ।" ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ହସି ହସି, ଦ୍ୟୁମାନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏଠିରେ ଏଠି ଆଠଟି ଲୋହା ତୀର ମାରି ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଚାରି ତୀରରେ ଚାରିଏଁ ଘୋଡ଼ା, ଏକରେ ଚାଳକ, ଦୁଇ ତୀରରେ ଧନୁଷ ଓ ପତାକା, ଏକ ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡ ଘାୟଲ କଲେ। ଗଦ, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୌଭପତିଙ୍କ ସେନାକୁ ବଧ କଲେ; ସମସ୍ତ ସୌଭ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛିନିଯାଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଲା। ଏପରି, ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଳ୍ବମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ସତେଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଅନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଓ ଶିଶୁପାଳ ବଧ ହେବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପୃଥା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ। ସେଉଁଠି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋ ସଜ୍ଜନ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଆସିଛି; ଚେଦି ସହିତ ମିଶିଥିବା ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ସହର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।" ନିଜ ଜନମାନେ ବଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସହର ରକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ସୌଭ ଓ ଶାଳ୍ବ ବିଷୟରେ କହିଲେ, "ରଥଚାଳକ, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଶାଳ୍ବ ନିକଟକୁ ନେଇ ଚାଲ; ଭୟ କରନାହିଁ, ଏହି ସୌଭରାଜ ମହାମାୟାବୀ।" ଦାରୁକ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ନେଲେ; ମିତ୍ର ଓ ସତ୍ରୁ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭ୍ରାତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶାଳ୍ବ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ସେନା ପ୍ରାୟ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାଳକ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ବୃହତ୍ କୁଣ୍ଟିକ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ଜ୍ୱଳି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଶୌରିଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଛଉଟି ତୀରରେ ଶାଳ୍ବଙ୍କୁ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ସୌଭରେ ତୀରବର୍ଷା କଲେ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଶାଳ୍ବ ଏହି ସମୟରେ ଶୌରିଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ—ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଚମତ୍କାର ଓ ଚିତ୍କାର ହେଲା।