ଏହି ଉପଖ୍ୟାନର ଆରମ୍ଭରେ, ଏକ ଅନ୍ୟାୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଜା ଶାଲ୍ବ ଏକ ମୂଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ । ସେ ପ୍ରଣୟ କରି ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ନାଥ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏକ ମୁଠି ଧୂଳି ଖାଇ ଉପାସନା କଲେ । ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଦୟାମୟ ଉମାପତି ଶିବ, ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ବର ଦେଲେ । ଶାଲ୍ବ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯାନ ବାଛିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରାସଦାୟକ, ଏହି ଯାନ ଚାହିଁଲେ ବୋଲି ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବେ ସେଠି ଯାଇପାରିବା, ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ ଆଦି ଏହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେନି । ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ଗିରିଶ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ । ତାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ମାୟା ଏକ ଲୋହର ନଗର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ସାଉଭା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା । ଏହି ଅଭିଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ସାଉଭା ଯାନ ପାଇଁ ଶାଲ୍ବ ଭୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ମନେ କରି ଦ୍ୱାରକାପୁରୀ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ । ବାର୍ତ୍ତାବାହକ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାଲ୍ବ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ନେଇ ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଉପନଗର ଓ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ବଂସ କଲେ । ଦ୍ୱାରକାର ଦ୍ୱାର, ଦୁର୍ଗ, ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଜନନା, ରମଣୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରର ବୃଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ କରାଗଲା । ପଥର, ଗଛ, ବଜ୍ର, ସର୍ପ ଓ ଗୁଡ଼ିକର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଏକ ଭୟଙ୍କର ପବନ ଉଠିଲା, ଧୂଳିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଢାକିଗଲା । ଏପରି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନଗର ସାଉଭା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ପାତ ହେଲା, ଯେପରି ତ୍ରିପୁର ପ୍ରହାରରେ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ନାପାଇଥିଲା । ନିଜ ଜନମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଚାରିଅଟ ଚଢ଼ି ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ—‘ଭୟ କରନ୍ତୁନାହିଁ!’ ସାତ୍ୟକି, ଚାରୁଦେଶ୍ନ, ସାମ୍ବ, ଅକୃର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଉ, ହର୍ଦିକ୍ୟ, ଭାନୁବିନ୍ଦ, ଗଦା, ଶୁକ, ସରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୂରବୀର ଏବଂ ରଥବାହିନୀର ନାୟକମାନେ ଚାରିଅଟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କଲେ । ଏହାପରେ ଶାଲ୍ବ ଓ ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାଉଭା ନାଥ ଶାଲ୍ବଙ୍କର ସମସ୍ତ ମାୟା ଭ୍ରମକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶାଲ୍ବର ସେନାପତିକୁ ପଚିଶଟି ସୁନା ଓ ଲୋହ ମୁଣ୍ଡି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ କଲେ । ଶାଲ୍ବକୁ ଏକ ଶତ ଅସ୍ତ୍ର, ସେନାପତିମାନେକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଦଶଟି, ରଥ ଓ ଯାନମାନେକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ତିନିଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଏହି ଚମତ୍କାର ଶୌର୍ୟ ଦେଖି ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ । ମାୟା ତିଆରି କରିଥିବା ସାଉଭା ନଗର ଅନେକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ । ସାଉଭା କେବେ ଭୂମିରେ, କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପାହାଡ଼ ଶିରା ଉପରେ, କେବେ ଜଳରେ, ଦିନାନିଶ ଏକ ଅଗ୍ନିବଳୟ ପରି ଘୁରୁଥିଲା । ଯେଉଁଠି ଶାଲ୍ବ, ସାଉଭା ଓ ସେନା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଠି ସାତ୍ୱତ ନାୟକମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶାଲ୍ବ ସେନା ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଥିଲା । ଶାଲ୍ବ ସେନା ତରଫରୁ ଅସ୍ତ୍ର ବୃଷ୍ଟିରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଯଦୁମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ବୀରତା କମିଲାନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଜଗତ ଜିତିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ିଲେନାହିଁ । ଶାଲ୍ବର ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ । ସେ ଏକ ଭାରୀ ମୁଷଳ ନେଇ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଦେଉଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କଲେ । ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରହୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ମୁଷଳରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତାଙ୍କ ରଥୀ ଦାରୁକପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠାଇ ନେଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରିଲା, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ କହିଲେ—‘ଅହ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ, ରଥୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠାଇ ନେଲେ!’ ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିବା କଥା କେବେ ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ—ସେହି ରଥୀ ଅପୁରୁଷ ମନ ଓ ପାପକର୍ମ କରିଥିଲେ । ମୁଁ ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ମୁଁ କଣ କହିବି? ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଭାଉମାନଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ହସି ଏହି କଥା କହିବେ—‘ହେ ହେ, ତୁମର ଭୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଜଣାଗଲା?’ ତାହାପରେ ରଥୀ କହିଲେ—‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ଜାଣି ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ରଥୀ ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ ଯୋଧ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଠାଇ ନେଲି, କାରଣ ଆପଣ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରେ ଅଚେତନ ହେଇ ମୁଷଳ ଆଘାତରେ ଚିନ୍ତାହୀନ ହୋଇଥିଲେ ।’ ଏହିପରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା—‘ଶାଲ୍ବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ’ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ଶ୍କନ୍ଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଦ୍ଧର ଷଟ୍ତରି ଅଧ୍ୟାୟ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ତାପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ କହିଲେ—‘ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ନାୟକଙ୍କ ପାଖରେ ନେଇ ଚାଲ ।’ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସି ଦ୍ୟୁମାନ୍ ଉପରେ ଆଠଟି ଲୋହ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ । ଚାରିଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ରଥୀ, ଦୁଇଟି ଦେଇ ଧନୁଷ ଓ ପତାକା, ଏକ ଦେଇ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ । ଗଦା, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଦୁମାନେ ଶାଲ୍ବ ସେନାକୁ ନିଃଶେଷ କଲେ; ସମସ୍ତ ସାଉଭା ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ମୁଣ୍ଡ କଟିଗଲା ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏଭଳି ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଲ୍ବମାନେ ଏକାପକ୍ଷିକ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ସତେଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଲା ।