ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରୀ ଓ ମହିମାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ବାର୍ଦ୍ଧମାନ ବାର୍ଦ୍ଧମାନ ଗାୟକମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ଯୋଧନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଅତି ଗର୍ବିତ ଭାବରେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ତଳୱାର ନେଇ ରାଗରେ ତାଳୱାରକୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ମାୟାରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ଭୂମିରେ ଜଳ ବୋଲି ଏକ ଗାର୍ମେଣ୍ଟର ଧାରକୁ ଧରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଟି ଶୁଖି ଥିଲା; ଏବଂ ଜଳରେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମି ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଭୀମ ହସି ପଡ଼ିଲେ, ଏହି ହସ ନାରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ; ରାଜା ଏହି ହସକୁ ଅଟକେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଏହି ହସକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ। ଦୁର୍ଯୋଧନ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ରାଗରେ ଜଳି, ଚୁପଚାପ ଗଜହାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଧର୍ମଜନ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନେ 'ହାୟ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ପୃଥିବୀର ଭାରକୁ ହଟାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଥିବା ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ ଏହି ଗଥା କହିଦେଲି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶୁଣ, ରାଜା, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୀଡା ଗଥା; କିପରି ଲୀଳାମୟ ଶରୀରହୀନ ଭଗବାନ ଶାଳ୍ବକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଶାଳ୍ବ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସଖା, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବିବାହରେ ଯାଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ଯଦୁମାନେ, ଜରାସନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶାଳ୍ବକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଶାଳ୍ବ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅଜ୍ଞାନ ଶପଥ କଲେ—'ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଯଦୁମାନେ ଥିବାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି—ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ!'। ଏଭଳି ଅନ୍ଧା ଶପଥ କରି, ଶାଳ୍ବ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଥ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ, ଏକ ମୁଠି ଧୂଳି ଗଳି ପୂଜା କଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଦୟାମୟ ଭଗବାନ, ଉମାଙ୍କ ପତି, ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶାଳ୍ବକୁ ବର ଦେଲେ। ଶାଳ୍ବ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯାନ ବାଛିଲେ, ଯାହା ଯଦୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଯାହା ଚାହିଲେ ଯାହାଁ ଯିବାକୁ ପାରିବ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ କେହି ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ। ଗିରିଶ 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ମାୟା, ଶତ୍ରୁପୁରୀ ଜିତିବା ଜନ, ଏକ ଲୋହାର ସଉଭା ନାମକ ନଗର ତିଆରି କରି ଶାଳ୍ବକୁ ଦେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅଭିଷ୍ଟ ଭୟଙ୍କର ଅଭେଦ୍ୟ ଯାନ ପାଇ, ଶାଳ୍ବ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯଦୁମାନେ ସହିତ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ କରି। ବର୍ଷବାରେ ଶାଳ୍ବ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଉପନଗର ଓ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେଲେ। ଦ୍ୱାରକାର ଦ୍ୱାର, ତୁରଙ୍ଗ, ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଦଲନା, ରଙ୍ଗସାଳା, ଉଚ୍ଚ ମହଳ ସବୁ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷରେ ଆକ୍ରମିତ ହେଲା। ପାଥର, ଗଛ, ବଜ୍ର, ସର୍ପ, ତୁଣି ଓ ଧୂଳିର ଝଡ଼ ଚାଲିଗଲା, ଦିଗବାଟ ଧୂଳିରେ ଢକିଗଲା। ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନଗର ସଉଭାର ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ପୀଡିତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତିପୁରାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ପୃଥିବୀ ଭଳି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା। ନିଜ ଜନମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶୌର୍ୟବନ୍ତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଚାରିଅଁଶ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, 'ଭୟ କରିନାହିଁ' ବୋଲି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ସାତ୍ୟକି, ଚାରୁଦେଶ୍ନ, ସାମ୍ବ, ଅକୃରା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ, ହର୍ଦିକ୍ୟ, ଭାନୁବିନ୍ଦ, ଗଦା, ଶୁକ, ସରଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶୌର୍ୟବନ୍ତ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ରଥବାହିନୀ ନାୟକମାନେ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଶାଳ୍ବ ଓ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମାୟାବି ଭ୍ରମକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ହଟାଇଦିଏ। ସେ ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନାପତିକୁ ପଚିସଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଳା ଓ ଲୋହା ତୀର ଦେଇ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଶାଳ୍ବକୁ ଏକଶ ତୀର, ସେନାକୁ ଏକ ଏକ ତୀର, ନାୟକମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରତି ଦଶ ତୀର, ଯାନମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରତି ତିନି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ ଦେଖି, ଦୁଇପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମାୟାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ମାୟାବି ସଉଭା ନଗର ଅନେକ ଆକାର ଏବଂ ଏକ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟ, କେତେବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ବୁଝିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ। କେତେବେଳେ ଭୂମିରେ, କେତେବେଳେ ଆକାଶରେ, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ, କେତେବେଳେ ଜଳରେ, ସଉଭା ନଗର ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଗୁଣ ଚକ୍ର ପରି ଘୁରୁଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳ୍ବ, ସଉଭା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ସାତ୍ୱତ ନାୟକମାନେ ତୀର ବର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ତୀରରେ ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅସ୍ତିର ହୋଇଗଲା। ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନା ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷରେ ଯଦୁମାନେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ଦୁଇ ଜଗତ ଜିତିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଥିଲେ। ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଭାରୀ ଗଦା ନେଇ ଆସି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘାତ କରି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଗଦା ଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ଧର୍ମଜନ ଦାରୁକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇ ନେଇଗଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଚେତନାରେ ଆସି, ରଥଚାଳକକୁ କହିଲେ—'ହାଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ, ରଥଚାଳକ! ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇ ନେଇ ଯାଇଛ।' 'ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମ ହୋଇ କେହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମି ଛାଡ଼ିବା ଶୁଣି ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ଅନୃପୁଂସକ ମନ ଓ ପାପ କରିଥିବା ରଥଚାଳକ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ। ମୁଁ ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମି ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ କଣ କହିବି?