ଏହି ମହାନ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯୁୟୁଧାନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବାହ୍ଲୀକଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଭୂରି ଓ ସନ୍ତର୍ଦନମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଅନେକ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର କାମ କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞର ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ, ସହାୟକମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଉପହାର, ମଧୁର କଥା ଓ ଉଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସାତ୍ୱତମୁକୁଟୀ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବଧ କରି ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଦେବନଦୀରେ ଅବଭୃଥ୍ ସ୍ନାନ କରିଲେ। ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ପଣବ, ଧୁନ୍ଧୁରି, ଅନକ, ଗୋମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଏହି ଅବଭୃଥ୍ ଉତ୍ସବରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଆନନ୍ଦିତ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଗାୟକମାନେ ଗାଇଥିଲେ; ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା। ସୁର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାମାନେ ହାତୀ ଓ ରଥରେ, ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଓ ଝଣ୍ଡା ଲଗାଇ ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାରିକ ସେନାପତିମାନେ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଯଦୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କମ୍ବୋଜ, କୁରୁ, କେକୟ, କୋଶଳମାନେ ସେନା ନେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା। ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି, ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ; ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା, ଗହଣା ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଖେଳିମେଳି ଏକାଉଁଠି ଜଳ ଛିଟାଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ତେଲ, ଘୃତ, ଚନ୍ଦନ, ହଳଦୀ ଓ କୁମ୍କୁମ ଲଗାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ। ପୁରୁଷମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିବାରୁ, ରାଣୀମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ, ଦେବୀମାନେ ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେପରି ବାହାରିଲେ; ମାମାଘର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଜଳ ଛିଟାଉଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାର ହାସ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା। ସେହି ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ସାହରେ ଜଳ ଛିଟାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଗଳାର ମାଳା ଖସିଯାଉଥିଲା, ଏହି ମଧୁର ଖେଳ ଦୃଷ୍ଟିହୀନମନ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ବସିଥିବା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞପତି ଶୋଭା ପାଉଥାନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଅବଭୃଥ୍ ସ୍ନାନ କଲେ; ଅଧ୍ଵର୍ୟୁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ଓ ମାନବ ଢୋଳ ଏକାଠି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କଲା; ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମାନବମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ; କାରଣ, ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ତ୍ରୁଟିହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତାପରେ ରାଜା ଶୁଭ୍ର ରେଶମ ଓ ଚମତ୍କାରିକ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ, ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଭଜୁଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ପରିଚିତ, ରାଜା, ମିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ୍ତି କରି ସମ୍ମାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚମତ୍କାରିକ ଅଳଙ୍କାର, ମୁକୁତ, ମାଳା, ପଗଡ଼ି, ଜାକେଟ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଦେବତା ସମ ଚମକୁଥିଲେ; ମହିଳାମାନେ ଯୁଗଳ କଣ୍ଠାବଳି, ବାଙ୍ଗ୍ଲା ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର କମରବନ୍ଧନି ପିନ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ। ତାପରେ ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ, ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଦଳର ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହେଲେ। ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ଭୂତ, ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ଉପଚାର ପାଇ ସ୍ୱୀକାର କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଋଷିମାନେ ହରିଦାସଙ୍କର ମହାନ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ମର୍ତ୍ୟ ନେକ୍ତର ପିଇବାରେ କଦାଚିତ୍ ଅପୃକ୍ତ ହୁଏନି। ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆନୁରାଗରେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ଜ୍ଞାତିମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାରେ ମନ ଅନିଚ୍ଛା ହେଲା। ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିଛିଦିନ ସେଠାରେ ରହି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁବୀରମାନେଙ୍କୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାରେ ନିଜ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଛାର ବିଶାଳ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏକ ଦିନ ରାଜମହଳରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହି ମହାନ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା, ଦାନବ ଓ ଦେବମାନେର ଧନ ନିୟୋଜିତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା, ତାହାଁରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଖରେ ଠିଆ ଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି କୁରୁରାଜଙ୍କ ମନ ଯାଉଁଠି ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ସେଠାରେ, ଏହି ସମୟରେ, ମଧୁପତିଙ୍କର ହଜାର ରାଣୀ, ଭାରି ନିତମ୍ଭ ଓ ମୃଦୁ ଆଙ୍ଗୁରିର ନୁପୁର ଝଙ୍କାର ଛଡ଼ାଇ, ରକ୍ତାବଳି ଓ ଚମତ୍କାରିକ କଣ୍ଠାବଳି ଓ ଖୋଲା କେଶରେ ଶୋଭିତ ମୁହଁକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ମାୟା ନିର୍ମିତ ସଭାଗୃହରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ତାଙ୍କର ପରିବାର, ସାଥୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିଲେ; କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ। ସୁନାର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଏହି ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଓ ବାର୍ଦ୍ଦମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ମୁକୁତ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି ରୂଷ୍ଟ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ତଳ ଭାଗରେ, ଜଳ ବୋଲି ଭାବି ଜାମାର ଧାର ଧରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଟି ଶୁଖିଲା ଥିଲା; ଜଳ ଭିତରେ ସ୍ଥିର ଭୂମି ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, ମାୟାର ମୋହରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇଥିଲେ।