ମହାଭାରତର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜା, ଋଷି, ଦେବତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲେ। ଏହି ଆନନ୍ଦର କାରଣ କ’ଣ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ଦୟାକରି ଏହା ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବେ। ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣୀ କହିଲେ, ତୁମ ମହାପୂର୍ବପୁରୁଷ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ତାଙ୍କ ନିକଟ ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନୋନିୟୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଭୀମ ରସୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ସୁୟୋଧନ (ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ) ଧନର ଦେଖାଶୁନା କରୁଥିଲେ; ସହଦେବ ପୂଜାର ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଥିଲେ, ନକୁଳ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଚାଲାଇଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦ୍ରୁପଦ କନ୍ୟା ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରୁଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ବିତରଣ କରୁଥିଲେ। ଯୁୟୁଧାନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ବିଦୁର, ବାହ୍ଳିକ ପୁତ୍ରମାନେ, ଭୂରି ଏବଂ ସନ୍ତର୍ଦନମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ, ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ତଥା ସାହାୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପଚାର, ମିଠା କଥା ଏବଂ ଉଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ପରେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀରେ ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନ କରିଲେ। ଏହି ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ପାନବ, ଧୁନ୍ଧୁରୀ, ଅନକ, ଗୋମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା। ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଗାୟକମାନେ ଗାଇଥିଲେ, ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ତାଳର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଯାଉଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ହାତୀ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ପତାକା ଲଗାଇଥିବା ରଥରେ ରାଜାମାନେ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ୍ଡ ମାଲା ପିନ୍ଧି ଯାଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସେନାପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ଯଦୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କମ୍ବୋଜ, କୁରୁ, କେକୟ, କୋଶଳ ତାଙ୍କ ସେନା ନେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଭୂମି ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା। ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି, ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ବିଜମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ; ଦେବତା, ଋଷି, ପୂର୍ବଜ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଲା, ଭୂଷଣ ଓ ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏକାପରିକା ମଧୁର ଖେଳ କରୁଥିଲେ; ନାରୀମାନେ ତେଲ, ଗୋଘୃତ, ଚନ୍ଦନ, ହଳଦୀ, ଅପାର କେଶର ଲଗାଇ ମନରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ଦେଉତାନୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବାହାରିଥିବା ଭଳି ଅନ୍ଦିଆଉଥିଲେ; ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସ୍ନାନ କରାଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଲଜ୍ଜା ହାସରେ ମନ୍ଦାକିନି ହେଉଥିଲା। ଏହି ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜଳ ଛିଟି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ପୋଷାକ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଶରୀର ଓ ଉରସ୍ଥଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଲା ଖସିଯାଉଥିଲା, ଏହି ଖେଳ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବାମାନେ ମନକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଥିଲା। ରାଜା ଚାରିଟିକି ଶୁଭ୍ର ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ରଥରେ, ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଭୂଷଣ ଲଗାଇ ତାଙ୍କ ରାଣୀମାନେ ସହ ଚମକୁଥିଲେ, ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞପତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଦେବତା ଓ ମାନବ ଦୁଇଁ ପ୍ରକାର ଡ଼ମ ଚାଲିଥିଲା; ଦେବ, ଋଷି, ପୂର୍ବଜ, ମାନବ ମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ; ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରଖି ରାଜା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ, ମିତ୍ର, ରାଜା, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦିବ୍ୟ ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ—ମୁକୁତ, ମାଲା, ଫେଟା, ଜାକେଟ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ର, ମୂଳ୍ୟବାନ ହାର ପିନ୍ଧି; ନାରୀମାନେ ଦୁଇଁ ଝୁମକା, ବଂଗି ବାହୁଡି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସୁନା ଦେଉଳି ପିନ୍ଧି ଚମକୁଥିଲେ। ତାପରେ ଉତ୍ତମ କର୍ମବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ବିଦ୍ୱାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଦେବ, ଋଷି, ପୂର୍ବଜ, ଭୂତ, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ। ରାଜର୍ଷିମାନେ ହରିଦାସଙ୍କ ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଶଂସା କରିବାରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟ ନେକ୍ତର ପିଇବାରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିନଥିବା ଭଳି। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ସ୍ନେହ ସହ ନିଜ ମିତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ, ସମ୍ପର୍କୀୟ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ, ବିଦାୟ ଦେବାରେ ମନ ଭେଦ ରହିଥିଲା। ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, କିଛି ଦିନ ରହିଲେ; ସମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁବୀରମାନେଙ୍କୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ପଠାଇଲେ। ଏଭଳି ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ନିଜ ଚିରପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଇଛାର ବିଶାଳ ସାଗରକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଅତିକ୍ରମ କରି ସଂକ୍ଳେଷ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏକ ଦିନ ରାଜାଙ୍କ ରାଜମହଳରେ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ଶ୍ରୀ, ରାଜସୂୟର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି ମନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଏଠାରେ, ରାଜା, ଦେବ, ଦାନବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଧନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲା; ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୁପଦ କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; କୁରୁ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ମଧୁପତିଙ୍କ ହଜାର ରାଣୀ, ଭାରି ନିତମ୍ଭ ଓ ମୃଦୁ ଆଣ୍ଠ ଲଗାଇ, ଲାଲ ମୁକୁତ ଓ ଶୁଭ୍ର ଝୁମକା ଓ ଲମ୍ବା କେଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ ମୁହଁକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ମାୟାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ସଭାରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ନିଜ ଅନୁୟାୟୀ, ଆତ୍ମୀୟ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ବସିଥିଲେ; କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖୁଥିଲେ। ସୁନା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶ୍ରୀମୟ ହେଇ, ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।