ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଦୁଇ ଜଣ ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀଙ୍କ କଥା କହିଲି, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ପରେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାରାଜ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାନେ ପ୍ରଭା ଦେଇ ଉଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଇଲେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କଳିର ଅଂଶ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମାତ୍ର, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବିପୁଳ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁପାଳ ବଧ, ରାଜାଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ଓ ମହା ଯଜ୍ଞ ଆଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃତ୍ୟ କଥା କହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର ଚୁଅତ୍ତରିଶି ଅଧ୍ୟାୟ 'ଶିଶୁପାଳ ବଧ' ଏଠି ଶେଷ ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଏହି ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମାନେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବ୍ୟତିତ ସମସ୍ତ ରାଜା, ଋଷି ଓ ଦେବତା ମାନେ କେମିତି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ? ଏହାର କାରଣ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ବାଦରାୟଣି କହିଲେ—“ତୁମ ମହାପୂର୍ବଜଙ୍କ ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ତାଙ୍କ ପରିଜନମାନେ ସ୍ନେହବଶତଃ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଭୀମ ରସୋଇଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ସୁୟୋଧନ ଧନାଗାରର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ; ସହଦେବ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ, ନକୁଳ ସମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଉଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରୁଥିଲେ, ଦ୍ରୁପଦନନ୍ଦିନୀ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କରୁଥିଲେ, ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ବଣ୍ଟନରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଯୁୟୁଧାନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ବିଦୁର, ବାହ୍ଲିକପୁତ୍ରମାନେ, ଭୂରି, ସନ୍ତର୍ଦନାଦି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞରେ ସମର୍ପିତ ହୋଇ କାମ କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ସହାୟକ ଓ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦାନ, ମିଷ୍ଟି ଶବ୍ଦ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁପାଳ ବଧ କରି ପରେ ସାତ୍ୱତମୁନି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରିଲେ। ସେଠି ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ପଣବ, ଧୁନ୍ଧୁରି, ଅନକ ଓ ଗୋମୁଖ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ରଣକିଲା। ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଗାୟିକାମାନେ ଗାଇଉଥିଲେ; ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ତାଳର ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଉଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାମାନେ ହାଥୀ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ପତାକା ଶୋଭିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ସୁସଜ୍ଜିତ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଉଥିଲେ। ଯଦୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କମ୍ବୋଜ, କୁରୁ, କୈକୟ, କୋଶଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ସେନା ନେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି, ଯଜ୍ଞାଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଓ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ଗହଣା ଓ ଅତି ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଖେଳିଖେଳି ଏକାଅପରକୁ ପାଣି ଛିଟିଉଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ନାରୀମାନେ ତେଲ, ଘିଅ, ଚନ୍ଦନ, ହଳଦୀ ଓ କୁମ୍କୁମ ଲଗାଇ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ମଜା କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ରାନୀମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ବାହାରିଲେ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ; ମାମା ଓ ସଖୀମାନେ ସ୍ନାନରେ ପାଣି ଛିଟିଲେ, ଲଜ୍ଜା ମିଶ୍ରିତ ହସରେ ମୁହଁ ଜଳମାଳିତ ହେଉଥିଲା। ସେହି ରାନୀମାନେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହରେ ପାଣି ଛିଟିଲେ; ତାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଦେହ ଓ ସ୍ତନ ଖୋଲା ହେଉଥିଲା, ମାଳା ଖସିଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ମନୋହର କ୍ରୀଡ଼ା ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କୁ ବି ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ରଥ ଉପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାନୀମାନେ ସହିତ ବସି, ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞପତି ପରି ଉଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ରାନୀମାନେ ସହିତ ରିତିପୂର୍ବକ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ଯଜ୍ଞାଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ମାନବ ଢୋଳ ଏକାସାଥି ରଣକିଲା; ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜନ, ସବୁ ବର୍ଗ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏଠାରେ ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ପରେ ରାଜା ଉତ୍ତମ ପଟବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଯଜ୍ଞାଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନାରାୟଣ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ରାଜା, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ମିତ୍ର, ରାଜା, ପରିଚିତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଦର କଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଣିମୁକୁତାର କଣଫୁଲ, ମାଳା, ମୁଣ୍ଡାସ, ଜାକେଟ୍, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ପିନ୍ଧି ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲେ; ନାରୀମାନେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ କଣଫୁଲ, ବହୁ ଚୂଡ଼ି, ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧନୀରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହା ପରେ ମହାପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଯଜ୍ଞାଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଭୂତ, ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଅନୁମତି ଦେଇ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ରାଜର୍ଷିମାନେ ହରିଦାସଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ରାଜସୂୟର ସ୍ତୁତି କରିବାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମର୍ତ୍ୟ ଅମୃତ ପାନ କରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।