ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ନିୟମାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଋତ୍ବିକ୍ମାନେ, ସହାୟକମାନେ ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ବିପୁଳ ଦାନ ଦେଲେ, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶେଷ ସ୍ନାନ କରି ଯଜ୍ଞର ସମାପନ କଲେ। ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ କିଛି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ। ତା’ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସ୍ୱନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଭଳି ଦୁଇ ଭୂତପୂର୍ବ ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀଙ୍କର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲି। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଶେଷ ସ୍ନାନ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବ, ମଣିଷ ଓ ଦେବଗଣ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଶଂସା କରି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଯିଏ କଳି ଯୁଗର ପାପର ଅବତାର ଥିଲେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କର୍ମ—ଶିଶୁପାଳ ବଧ, ରାଜାଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ଓ ମହା ଯଜ୍ଞର ଉପାଖ୍ୟାନ—ଯେଉଁମାନେ ପଢିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏହିପରି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ନାମକ ଚତୁର୍ଥାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧରେ ଶେଷ ହେଲା। ତା’ପରେ, ରାଜା ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଏହି ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ମଣିଷ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛାଡ଼ି। ଏହି କାରଣ କ’ଣ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣୀ କହିଲେ—ତୁମ ମହାପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ସ୍ନେହବଶତଃ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ଭୀମ ରନ୍ନାଘର ଦେଖୁଥିଲେ, ସୁୟୋଧନ (ଦୁର୍ୟୋଧନ) ଧନାଗାର ଦେଖୁଥିଲେ; ସହଦେବ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ, ନକୁଳ ସମଗ୍ରୀ ଆଣିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରୁଥିଲେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରୁଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ବଣ୍ଟନ କରୁଥିଲେ। ଯୁୟୁଧାନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ବିଦୁର, ବାହ୍ଲିକପୁତ୍ର, ଭୂରି, ସନ୍ତର୍ଦନ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ଏଭଳି, ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁମାନେ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଋତ୍ବିକ୍, ସହାୟକ, ଓ ସ୍ନେହୀମାନେ ଦାନ, ମିଠା କଥା ଓ ଯଥାଯଥ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଶିଶୁପାଳ ବଧ ପରେ ସାତ୍ୱତମୁନୀ କୃଷ୍ଣ ଯଜ୍ଞମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସମସ୍ତେ ଦେବୀ ନଦୀରେ ଶେଷ ସ୍ନାନ କଲେ। ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ପଣବ, ଧୁନ୍ଧୁରି, ଅନକ, ଗୋମୁଖ—ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ମଞ୍ଚ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଗାୟିକାମାନେ ଗାଉଥିଲେ, ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତାଳର ସ୍ୱର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଉଥିଲା। ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାମାନେ ରଙ୍ଗୀନ ପତାକା ଓ ଝଣ୍ଡା ସଜିଥିବା ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଥୀଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଯଦୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କମ୍ବୋଜ, କୁରୁ, କେକୟ, କୋଶଳମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସି, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲେ। ମହାମୁନି, ଋତ୍ବିକ୍ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ଆଭୂଷଣ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ମହିଳାମାନେ ତେଲ, ଘୃତ, ଚନ୍ଦନ, ହଳଦୀ, ଅର୍କ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇ, ପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ମଜା କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଷମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ରାନୀମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ବାହାରୁଥିଲେ, ମାତୃବନ୍ଧୁ ଓ ସଖୀମାନେ ପାଣି ଛିଁଟିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଲଜ୍ଜାର ହାସିରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ରାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଛିଁଟିଲେ, ଭିଜିଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ମାଳା, ମୁକ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଅଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ବସି, ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞପତି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସ୍ନାନ ପରେ, ଋତ୍ବିକ୍ମାନେ ନିଜେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।