ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ଆନନ୍ଦ ଫୁଟିଉଠିଥିବା ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ସହଦେବଙ୍କୁ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ନକୁଳଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏବଂ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ, ମଦ୍ରମାନେ ସହିତ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ। ସେହି ଶୂରବୀରମାନେ ଚାରିଦିଗର ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ବହୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆଣି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତୟାରି କରୁଥିବା ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଜରାସନ୍ଧ ଅଜୟ ରହିଛନ୍ତି। ରାଜା ଏହା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ହରି ତାଙ୍କୁ ଉପାୟ କହିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଉଦ୍ଧବ କହିଥିଲେ। ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ—ଏହି ତିନି ଜଣ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ଗିରିବ୍ରଜକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃହଦ୍ରଥପୁତ୍ର ଜରାସନ୍ଧ ବସୁଥିଲେ। ଯଥାଯଥ ସମୟରେ ତିନିଜଣେ ଅତିଥି ଭାବରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷ ଧରି, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଆଚାର ବହୁଳତାରେ ଚଳିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଦୂର ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଆମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ, ତାହା ଦିଅ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।” ସେମାନେ ଅନ୍ୟେ ଅନ୍ୟେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଧୈର୍ୟବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଅସହ୍ୟ? ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଅନୁଚିତ? ଦାନଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଅଦେୟ? ସମଦୃଷ୍ଟି ଲୋକଙ୍କଠାରୁ କିଏ ବଡ଼?” “ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେ ଯଦି ନାମ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ରନ୍ତିଦେବ, ଶିବି, ବଲି, ଶ୍ୱପଚ, ପିଜୁରି—ଏମାନେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟତାକୁ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା, ଦେହ ଓ ଧନୁର ତାଣିର ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଜରାସନ୍ଧ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏହି ରାଜବଂଶୀମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ବଲିଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦିଗ୍ବ୍ୟାପୀ ଯେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସି ସେଙ୍କୁ ଧନ ଛିନିଲେ, ତଥାପି ସେ କୀର୍ତ୍ତି ରହିଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ରର ଧନ ଚାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ ଭୂମି ଚାହିଲେ, ବଲି ସବୁ ଜାଣି ଓ ସଂଯମ କରି ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଦେହ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପଯୁକ୍ତ? ଏଠାରେ ଦେହ ପତିଲେ, ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ।” ଏପରି ଉଦାତ୍ତ ଭାବରେ ସେ କୃଷ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେବି।” ତେବେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କର, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ। ଆମେ ରାଜବଂଶୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛୁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।” “ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଭୀମସେନ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ, ଏବଂ ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ମାମା ଏବଂ ଶତ୍ରୁ।” ଏହିପରି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ମଗଧରାଜ ଜରାସନ୍ଧ ହସି ରାଗରେ କହିଲେ: “ଅବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଉଛି। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ମଥୁରା ଛାଡି ସମୁଦ୍ରପାରେ ଯାଇଥିଲ, ତୁମେ କୌରବ ଭୟପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ଅର୍ଜୁନ ମୋ ସମାନ ବୟସରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିରେ ନୁହଁ; କିନ୍ତୁ ଭୀମ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।” ଏହିପରି କହି, ଜରାସନ୍ଧ ଏକ ବଡ଼ ଗଦା ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ନିଜେ ଏକ ନେଇ, ସହରରୁ ବାହାରିଗଲେ। ଦୁଇ ଶୂରବୀର ମାନେ ମାନ୍ୟ ମାନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଶି, ଗଦା ମେଘଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ଚଳନ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ପରି ବାମ-ଡାହାଣ ଦିଗରେ ହେଉଥିଲା। ଗଦା ଆଘାତର ଧ୍ୱନି ମେଘ ଭଙ୍ଗିବା ସମୟର ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଇ ହାତୀ ଦନ୍ତ ଲଡ଼େ। ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଗଦା ଏକାପରେ ଏକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଶୋଉଲ୍ଡର, କମର, ପାଦ, ଗୁଡ଼, ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ଲାଗୁଥିଲା। ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଯୋଧା ରାଗରେ ଅପରକୁ ଲୋହା ଭଳି ମୁଷ୍ଟି ମାରିବା ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ତାଳିର ଧ୍ୱନି ମେଘଗର୍ଜନ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ଦୁଇଁଜଣ ଶୂରବୀର ସମଶକ୍ତି, ସମ୍ବଳ, ସମ୍ଦକ୍ଷତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; କେଉଁଠି କିଏ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିହ୍ନଟ କରିହେବା ନଥିଲା। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା ପୂରା ସତାଇ ଦିନ ଧରି; ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ରାତିରେ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ମାମା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ମାଧବ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜରାସନ୍ଧକୁ ବିଜୟ କରିପାରୁନି।” ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥା ଜାଣି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଜରା ନାମକ ଏକା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ହରି ଅପନ ଶକ୍ତିରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ, କ’ଣ କରିବେ ଭାବିଲେ। ଏହି ଭାବନା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଭୀମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦେଲେ—ଏକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ଦେଖାଇଲେ। ଏହା ବୁଝି, ଶୂରବୀର ଭୀମ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପାଦରେ ଧରି, ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ। ଏକ ପାଦ ତାଙ୍କ ଦୁଶ୍ମନଙ୍କ ପାଦରେ ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ପାଦ ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁଦୁଅଁଦୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗେ। ଲୋକେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଯିବା ଦେହ—ଏକ ଭାଗରେ ଏକ ପାଦ, ଜଘନ୍, ଶୁକ୍ର, କଟି, ପୃଷ୍ଠ, ବକ୍ଷ, ଶୋଉଲ୍ଡର; ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ହାତ, ଆଖି, ଭୌ, କାନ୍। ମଗଧରାଜ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଦ୍ୱନି ଉଠିଲା; ଲୋକେ ଭୀମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ। ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା, ନିଜକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ରଖି, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହଦେବଙ୍କୁ ମଗଧର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଓ ଜରାସନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଧରି ରଖାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧରେ “ଜରାସନ୍ଧ ବଧ” ନାମକ ବିଶ୍ୱପରମହଂସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ବୃହତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।