ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ କେହି ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ମାନବ ରାଜାମାନେ କେମିତି ପାରିବେ? ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁ ଖିଳିଉଠିଲା। ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏହା ପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଚୋଦିତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସହଦେବଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶୃଞ୍ଜୟମାନେ ସହିତ ପଠାଇଲେ, ନକୁଳଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମକୁ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉତ୍ତରକୁ, ଭୀମକୁ ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ ଓ ମଦ୍ରମାନେ ସହିତ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ବହୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଯୋଜନା ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଜରାସନ୍ଧ ଅପରାଜିତ ରହିଛନ୍ତି। ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ଭଗବାନ୍ ହରି, ଯେଉଁ ଉପାୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ଧବ କହିଥିଲେ, ସେହି ଉପାୟ କଥା କହିଲେ। ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଏହି ତିନିଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଗିରିବ୍ରଜକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜରାସନ୍ଧ ବସୁଥିଲେ। ଯଥାଯଥ ସମୟରେ ଅତିଥି ଭାବେ ସେମାନେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଚରିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ଦୂର ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେ ଆସିଛନ୍ତି; ଆମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ, ସେହି ଦିଅନ୍ତୁ।' 'ଧୈର୍ୟଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଅସହ୍ୟ? ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଅଯୋଗ୍ୟ? ଦାନଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଦେବା ଅଯୋଗ୍ୟ? ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଏ?' 'ଏହି ଅସ୍ଥିର ଦେହ ଥିଲେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ହେବା ସତ୍ୱେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମଶୀଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ନାମ ଅମର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜେ ଦୁଃଖୀ।' 'ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ରନ୍ତିଦେବ, ଶିବି, ବଲି, ଶିକାରୀ, ପରାବତ—ଏମିତି ଅନେକେ ଅସ୍ଥିର ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।' ଏହି ପରି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଚେହେରା ଏବଂ ଧନୁର୍ବାଣର ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତ ଦେଖି, ଏହି ଅତିଥିମାନେ ମହାରାଜାମାନେ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ। ତେଣୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ଏହି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମୋ ଦୁର୍ଲଭ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବି।' 'ଶୁଣାଯାଉଛି, ବଲିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପବିତ୍ର ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ରହିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।' 'ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନ ଚାହିଁ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଲିଙ୍କୁ ଭୂମି ମାଗିଲେ, ତେବେ ବଲି ସବୁ ଜାଣି ଓ ଦମିତ ହୋଇ ଦେଇଦେଲେ।' 'କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଦେହ କଣ କାମରେ, ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟୟ ହୁଏ? ଏଠାରେ ଦେହ ପଡିଲେ ମହା କୀର୍ତ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।' ଏଭଳି ଉନ୍ନତ ଭାବନା ସହିତ ଜରାସନ୍ଧ କୃଷ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି; ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।' ତେବେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉଚିତ ଭାବୁଛ, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ। ଆମେ କେବଳ ରାଜବଂଶୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛୁ।' 'ଏହା ଭୀମସେନ, ଏହା ତାଙ୍କ ଭାଉଁ ଅର୍ଜୁନ। ମୋତେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ—ତୁମେ ତୁମ ମାମା ଓ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜାଣ।' ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଗଧରାଜ ଜରାସନ୍ଧ ବଡ଼ ହସିଲେ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—'ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅଁ।' 'ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ଶୌର୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ମଥୁରା ଛାଡି ସମୁଦ୍ରପାରେ ଯାଇଥିଲ।' 'ଏହି ଅର୍ଜୁନ ମୋ ସମ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ନୁହଁନ୍ତି; ଭୀମ ମୋ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।' ଏହିପରି କହି, ଜରାସନ୍ଧ ଏକ ମୁଷଳ ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ନିଜେ ଏକ ନେଇ ସହର ଛାଡ଼ି ବାହାର ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ମାଝରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦୁଇଁଜଣେ ଦାନ୍ତାଳ ହାତୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରି ମୁଷଳ ମାଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ଚଳନ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଓ ଚତୁର ହେଉଥିଲା, ନଟମଣ୍ଡପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ନଟମାନେ ପରି। ମୁଷଳର ଘାତ ଅସନିର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା ମୁଷଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, କନ୍ଧ, ଜଂଘା, ହାଟ, ଗୋଡ଼ ଓ ଶିର ଉପରେ ପଡି ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଦୁଇ ଜଣ ଦେଉତା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏଭଳି ମୁଷଳ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ପରେ, ଦୁଇଁଜଣେ ଲୋହା ଭଳି କଠୋର ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ମାଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କର ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ଅସନିର ଗର୍ଜନ ପରି ହେଉଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ସମତୁଳ୍ୟ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଦ୍ରୁତି କେବେ ହ୍ରାସ ପାଉନଥିଲା। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ସହଯୋଗୀମାନେ ରାତିରେ ଦଢ଼ି ଦେଖୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସତେଇ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା। ଏକଦିନ ଭୀମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ମାଧବ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ହରାଇପାରୁନି।' କୃଷ୍ଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଜାଣି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଜରା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଲେ ଓ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ଉପାୟ ଭାବିଲେ, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଏକ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି ଭୀମଙ୍କୁ ସଙ୍କେତ ଦେଲେ। ଏହି ସଙ୍କେତ ବୁଝି, ଭୀମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ। ଏକ ପାଦ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଜଂଘା ଉପରେ ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ପାଦ ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ମୂଳ ଠାରୁ ଫାଟିଦେଲେ—ଏକ ମହା ହାତୀ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିବା ପରି। ଲୋକେ ଦେଖିଲେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଦେହ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଯାଇଛି—ଏକ ଭାଗରେ ଏକ ଜଂଘା, ଏକ ନିତମ୍ବ, ଏକ ପୃଷ୍ଠ, ଏକ ଛାତି, ଏକ କନ୍ଧ; ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ବାହୁ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ଭୃ, ଏକ କାନ।