ଏହି ଉତ୍କଳ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଦଶମ ଷ୍ଟ୍କନ୍ଧର "କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଯାତ୍ରା" ଅଧ୍ୟାୟର ଏକ ଗଭୀର ଓ ମଧୁର କଥା ଆମେ ଶୁଣିବା। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଓ ଶର୍ବ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ରୂପ। ଭଗବାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ଗାୟନ ହୋଇଥାଏ—ରାଜାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା, ହାତୀର ରାଜାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ, ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ, ଭଗବାନଙ୍କର ପିତାମାତା, ଋଷିମାନେ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଗାୟନ କରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ—"ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାରେ ଅନେକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ଯଜ୍ଞ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—"ଏପରି ଉଦ୍ଧବଙ୍କର ଶୁଭ ଉପଦେଶ ସମସ୍ତେ ମାନିଲେ—ଯଦୁ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, କୃଷ୍ଣ ନିଜେ।" ତାପରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଦାରୁକ, ଜୈତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦାସମାନେ ଦେଖାଶୁଣା କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ନିଜ ଭାର୍ୟାମାନେ, ପୁଅମାନେ ଓ ଦାସମାନେ ପଠାଇ, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଯଦୁରାଜଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଗରୁଡ ଚିହ୍ନିତ ରଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦିନ, ଭଗବାନଙ୍କ ଅନେକ ସେନାପତି, ଗଜ, ଅଶ୍ୱ, ପଦାତି, ରଥମାନେ ସଙ୍ଗରେ ଥିଲେ। ମୃଦଙ୍ଗ, ନାଗଡ଼ା, ଶଙ୍ଖ, ତୁରୀର ଧ୍ୱନିରେ ଚାରିଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା। ନିଜ ପୁଅମାନେ ସହ, ଶ୍ରୀମତୀ ଭାର୍ୟାମାନେ ଶୁଭ ଫଣା, ଆଭୂଷଣ, ଚନ୍ଦନ, ମାଳା ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଓ ପାଳଙ୍କିରେ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହରୀମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ, ଉଠ, ଗାଈ, ମହିଷ, ଗଧା, ଅଶ୍ୱ, ରଥ, ଗଜ, ଦାସ, ଶ୍ରୀମତୀ ନାରୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ଆଭୂଷଣ, ଚଦର, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ନିଜ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ, ଏକାଏକି ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେନା ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ, ଛାଉଣି, ଛତା, ବାସପଙ୍ଖା ଓ ଶସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ମୁକୁଟ, କବଚ ରେ ଲାଲିତ୍ୟ ରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା; ଏହାର ଗୁଞ୍ଜନ ଶଗର ରେ ତୂଫାନ ହେଲା ପରି ଶୁଣିଉଠିଲା। ଯଦୁରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ମୁନି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିର ନମାଇ, ଆକାଶ ମାଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରତି ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ରାଜଦୂତକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି କହିଲେ—"ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ମଗଧରାଜକୁ ବିନାଶ କରିବି।" ଏହିପରି ଉତ୍ତର ପାଇ, ଦୂତ ଯଥାଯଥ ରାଜାମାନେ ପାଖରେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ପହଁଚାଇଲେ; ସେମାନେ ଶୌରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଆଶା କଲେ। ହରି ଆନର୍ତ, ସୌବୀର, ମରୁ, ଭିନଶନ ଦେଶ ଅଟି, ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଅଟି, ସହର, ଗ୍ରାମ, ଗୋଚର ଉପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଅଟି, ପଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ ଦେଶ ଅଟି, ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପହଁଚିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଗମନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ରାଜା ଶିକ୍ଷକମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଉଲ୍ଲାସ ଭରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଗାୟନ, ବାଦ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଥିବା ଉଚ୍ଚ ଗାନ ସହ, ରାଜା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଜୀବନ ଶ୍ୱାସ ପରି ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ପାଣ୍ଡବ ରାଜା, ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଭଲପାଇବାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଶ୍ରୀମତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଆଶ୍ରୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଦେହକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଜା ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ—ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ, ଶରୀରେ ରୋମାଞ୍ଚ, ଜଗତର ଚିନ୍ତା ଭୁଲିଗଲେ। ଭୀମ, ଆନନ୍ଦରେ ଆପ୍ଲୁତ ହୋଇ, ମାମାପୁଅ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ହୃଦୟ ଭରି ହସିଲେ; ଯମ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ, ସହଦେବ, ରାଜା, ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ, ଯମ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଉଚିତ ଆଦର କଲେ। କୃଷ୍ଣ କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକେୟ, ରଥୀ, କଥକ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଗାୟକ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶଙ୍ଖ, ନାଗଡ଼ା, ତାଳ, ବାସୁରୀ, ଗୋମୁଖ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ହେଲା। ମିତ୍ରମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାର ମୁକୁତ, ଭଗବାନ ଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାସ୍ତା ହାତୀର ଶୁଭ ଜଳରେ ଶିତଳିତ, ରଙ୍ଗିନ ଧ୍ୱଜ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଦେଖାଉଥିଲା; ନୂତନ ପୋଷାକ, ଆଭୂଷଣ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନମାନେ ଗନ୍ଧ ମାନେ ରଖି, ନଗରକୁ ଅଲୋକିତ କଲେ। ଭଗବାନ ରାଜଧାନୀର ଗୃହମାନେ ଦେଖିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଦୀପ, ଅର୍ପଣ, ଧ୍ୱଜ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ରୂପା ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦିନ, ଯୁବତୀମାନେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲି, ପୋଷାକ ଅନ୍ୟଥା, ଘରକାମ କାମ, ପତିମାନେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ ଛାଡି, ରାଜପଥରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହାତୀ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ, ପଦାତି ଭିଡ଼ ଭିତରେ, ନାରୀମାନେ ଘରରୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ ଦେଖି, ଫୁଲ ଛାଡି, ମନରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହସି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ ଦେଖି, ନାରୀମାନେ କହିଲେ—"ଚନ୍ଦ୍ର ପାଖରେ ତାରା ପରି, ଏମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୟନ, ମୁକୁତ, ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ପାଇଥିଲେ।" ନାଗରିକମାନେ ଶୁଭ ଅର୍ପଣ ନେଇ ଆସି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ମନରେ ଭଲପାଇ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ରାଜ ମହଳକୁ ନେଲେ। ପୃଥା, ନିଜ ଭାଇପୁଅ ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୟନ ଛାଡି, ନାରୀମାନେ ସହ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ରାଜା, ଗୋବିନ୍ଦ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଘରକୁ ଆନି, ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ପୂଜାର କୌଣସି କାମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି କି ନାହିଁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ, ପିତାମାତା, ମାମୀ, ଶିକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କର ଭଣ୍ଡା ଭଗିନୀ ସମ୍ମାନ କଲେ।