ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଚମତ୍କାରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଦାୟ ଓ ଉପନୟନ ଆଦି ବିଶେଷ ଅବସରରେ ବିଶାଳ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଯୋଗୀଶ୍ବରଙ୍କ ଲୀଳା ଅବିସ୍ମୟ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କୂଆଁ, ବଗିଚା, ମଠ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ନା ସେ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ବଳି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକୃତିଧାରୀ ହୋଇ, ସେ ଗୃହର ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ, ଏହିପରି ଅନେକ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଏହି ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚମତ୍କାର ଦେଖି, ନାରଦ ମୁସୁକି ହସି କହିଲେ, "ହେ ହୃଷୀକେଶ! ଆମେ ତୁମର ଯୋଗମାୟାକୁ ଜାଣୁଛୁ, ଯାହାକୁ ମାୟାବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହା ତୁମର ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଖକୁ ଯିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ତୁମର ଲୀଳାଗାଥା ଗାଇବି।" ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତା ଓ ଉପଦେଷ୍ଟା, ସେମାନଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଲୋକକୁ ଶିଖାଉଛି, ତୁମେ ଶୋକ କରନ୍ତୁନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଗୃହରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କାରଣ ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ପୁନଃପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ଯୋଗମାୟା ଦେଖି ମୁନି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଧନ, କାମ, ଧର୍ମରେ ମନ ଦେଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନାରଦ ଚାଲିଗଲେ।" ଏପରି ମାନବ ଜୀବନର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି, ନାରାୟଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଚୟିତ ଷୋଳ ହଜାର ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜା ଓ ସ୍ନେହର ଦୃଷ୍ଟି, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ହରିଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଯେଉଁ ମହାନୁଭାବ ଶୁଣନ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବେ 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ' ନାମକ ଅଞ୍ଚଳର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ପ୍ରଭାତ ସମୟ ଆସିଲା, କୁକୁଡ଼ି ଡାକିଲେ, ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀମାନେ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ପତିଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଜାଗି, ମନ୍ଦାରବନର ମୃଦୁ ପବନରେ ଅନିଦ୍ରା ଗୀତ ଗାଇ ସ୍ୱୟଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଏହି ମଧୁର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବୈଦର୍ଭୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ଛାଡିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତେ, ଶ୍ରୀମାଧବ ଉଠି, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ସେ ଅନ୍ଧକାର ତୀର୍ଥ ତାରି, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭାମୟ, ଏକମାତ୍ର, ଅବିନାଶୀ, ସ୍ୱଭାବରୁ ଶାଶ୍ୱତ ପବିତ୍ର, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଉଁଥିରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଏପରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିୟମିତ କ୍ରମରେ କ୍ରତ୍ୟ କଲେ; ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବାଣୀରେ ବ୍ରହ୍ମ ପଠନ କଲେ। ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଶୂଣ୍ଡ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈ, ମୁକ୍ତା ମାଳା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ବଛଡ଼ା ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ପ୍ରତିଦିନ, ଅଳଙ୍କୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦି ଶିଂ ଥିବା ଗାଈ, ଲିନେନ ବସ୍ତ୍ର, କୃଷ୍ଣାଜିନ ଓ ତିଳ ଦାନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ବୃଦ୍ଧ, ଗୁରୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁକୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଜନିତ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ। ମାନବ ମାଳା, ଅଳଙ୍କାର, ଦେବୀୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶୋଭିତ କଲେ। ଅଗ୍ନି, ଦର୍ପଣ ଦର୍ଶନ କରି, ଗାଈ, ବୃଷ୍ଵ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ। ଉପରେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ, ପରେ ବନ୍ଧୁ, ପରିଚାରକ, ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ମାଳା, ତାମ୍ବୁଳ, ଚନ୍ଦନ ବଣ୍ଟନ କରି, ଶେଷରେ ନିଜେ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୂତା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଆଣିଲେ, ଯେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ସତ୍ୟକି ଓ ଉଦ୍ଧବ ସହ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଲଜ୍ଜା ଓ ସ୍ନେହ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଚେଷ୍ଟାରେ ମାନେ ବିଦାୟ ଦେଲେ, କୃଷ୍ଣ ହସି, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ କରି ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଘେରି ନେଇ, ସେ ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭାଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଷଡ୍ଉର୍ମି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ସିଂହାସନରେ ବସି, ନିଜ ତେଜରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରୁଥିଲେ, ଶୂରବୀର ଯଦୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା। ସେଠାରେ, ସଭାପତି ଓ ନୃତ୍ୟଶିକ୍ଷକମାନେ ନାନା ହାସ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନୃତ୍ୟକାରମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ।