କେବେ କେବେ, ଘରେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ବସି, ହସି ହସି ମଜାଳିଆ କଥା କହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଆଉ କେଉଁଠି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଧନ ଓ କାମ ଉପାୟରେ ଲାଗିଥିଲେ। କେଉଁଠି ଏକାକି ବସି, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ ଥିବା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଗ ଦେଇ ସେବା କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି କେଶବ କିଛିଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଯଥାସମୟରେ, ସେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ଓ ଝିଅମାନେଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଜୀବନସଂଗୀ ଓ ଉଚିତ ଧନ ଦେଇ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କ ବିଦାୟ, ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ଉପଲକ୍ଷେ ଉତ୍ସବ କରୁଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ମାନବୀୟ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି କୂଆ, ବଗିଚା, ମଠ ଓ ଏହିପରି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଯଦୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ ମୁସ୍କୁରାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଗମାୟା ଜାଣିଛୁ, ଯାହାକୁ ମାୟାବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଶକ୍ତି ଯୋଗୀମାନେର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚରଣସେବା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ଏବେ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଗତରେ ମୁଁ ଭ୍ରମଣ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାଥା ଗାଇ ଏହି ସଂସାରକୁ ପବିତ୍ର କରିବି।" ତାପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତା ଓ ବକ୍ତା, ସମ୍ମତି ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଜଗତରେ ଆସିଛି—ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ପୁତ୍ର।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଘରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିରାଜିତ ଦେଖିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅସୀମ ଯୋଗମାୟାର ମହତ୍ୱ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭରିଗଲେ। ଏଭଳି ଧନ, କାମ ଓ ଧର୍ମରେ ମନୋନିବେଶ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ମନେ କରି ତୃପ୍ତି ସହ ନାରଦ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଭଳି ମାନବ ଚରିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନାରାୟଣ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ନିବେଶ କରି, ଛଉଦ ହଜାର ଚୟିତା ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲାଜୁକ, ସ୍ନେହମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହାସ୍ୟ ରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ। ଏଠାରେ ହରିଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ଯାହା ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ମୂଳ କାରଣ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ—ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଗାଏ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କରେ, ସେଠାରେ ମୁକ୍ତିପଥରେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏପରି ଭାବେ, 'କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ' ନାମକ ଷଟ୍ ଅଠୁର ଅଠୁରି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଦିନ ଆସିଲା, କୁକୁଡ଼ି ଡାକିଲା, ଏବଂ ଯଦୁମହିଳାମାନେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ନିଜ ପତିଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଜାଗି, ମନ୍ଦାରବନର ମୃଦୁ ପବନରେ ଅନିଦ୍ର ଗୀତ ଗାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପ୍ରତୀତ ହେଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବୈଦର୍ଭୀ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନର ବିୟୋଗ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମାଧବ ଉଠି, ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ପରେ ଥିବା ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ଏକ, ଆତ୍ମଜ୍ୟୋତି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅକ୍ଷୟ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାଶ୍ୱତ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମ ନାମେ ପରିଚିତ, ଯାହା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରେ, ଯାହାର ଆନନ୍ଦ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ଏହାପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି, ସଫା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରମରେ କ୍ରିୟା କଲେ; ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଅଂଶମାନେ, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ, ମୁକୁଟ ଧାରିତ, ମୁକ୍ତା ମାଳା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ସ୍ୱସ୍ଥ ଗାଈ, ଛାଗ, ଉତ୍ତମ ଶୂନ୍ୟ, ଧୂପ, ଦୁଧ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଓ ଶୁଭ ଧାନ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଦେଇ, ଦିନେ ଦିନେ ଶୋଭିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଈ, ଚାନ୍ଦି ର ପାଦ, କପଡ଼ା, କୁଶା ଓ ତିଳ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ବୃଦ୍ଧ, ଗୁରୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜର ଶୁଭ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଉଥିଲେ। ମାନବ ଶିରୋମଣି, ସେ ନିଜ ପୋଷାକ, ମଣି, ଦେବ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ଦର୍ପଣକୁ ଦେଖି, ଗାଈ, ବୃଷଭ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଉଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପରେ ବନ୍ଧୁ, ପରିଚାରକ ଓ ପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ମାଳା, ତାମ୍ବୁଳ, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ପରେ ନିଜେ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସୂତା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଆଣିଲେ, ଯାହାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଯୁତ ଥିଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ। ରଥିକଙ୍କ ହାତ ଧରି, ସତ୍ୟକି ଓ ଉଦ୍ଧବ ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ପର୍ବତ ଉପରେ ଉଦୟ ହେବା ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଲଜ୍ଜା ଓ ପ୍ରେମ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଛାଡ଼ି, ସେ ହସି ହୃଦୟ ମୋହିତ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ। ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କ ଘେରାଉରେ ସେ ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭାଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ବସିଥିବାମାନେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।