ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ନାରଦ ମୁନି ଦ୍ୱାରକାରେ ପ୍ରବେଶ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ରଥର ଅନୁଗମନରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି। ଆଉ କେଉଁଠି ଦେଖିଲେ, ସେ ଶୟନ କୋଚରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି, ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ଏହିଠିକି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, କୃଷ୍ଣ ଉଦ୍ଧବାଦି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି। କିଛିଠି, ରାଜମହଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହିଳାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ପାନୀୟ କ୍ରୀଡାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟେଠି, କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଗାଈ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି, ଶୁଭ ପୌରାଣିକ କଥା ଓ ଇତିହାସ ଶୁଣୁଛନ୍ତି। କେବେ ଘରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହିତ ହାସ୍ୟ କଥା କହି ହସୁଛନ୍ତି, କେବେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କେବେ ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ସେ ଏକାକି ବସି, ପ୍ରକୃତିର ପାରେ ଥିବା ପରମ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଏଠି, ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି କେଶବ କେତେକଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧି କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଧର୍ମିକମାନେଙ୍କ କୁଶଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ସମୟରେ, ସେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ ଓ ଝିଅମାନେଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସମାନ ଯୋଗ୍ୟ ବର ଓ କନ୍ୟା ଚୟନ କରି, ଯଥାଯଥ ଧନ ଦେଉଛନ୍ତି। ପୁଅ-ଝିଅଙ୍କ ବିଦାୟ, ଉପନୟନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। କେଉଁଠି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ କରି ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ କୂଆଁ, ବାଗିଚା, ମଠ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ କରି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ସେ ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି, ଯାହାଁ ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ବଳି କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି। ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ, ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଯୋଗମାୟା ଓ ମାନବୀୟ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ନାରଦ ମୁନି ହସି ହସି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଋଷିକେଶ, ଆମେ ତୁମର ଯୋଗମାୟାକୁ ଜାଣୁ, ଯାହାକି ମାୟାବୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଯୋଗିମାନେ ତୁମର ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। “ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଏହି ତୁମ ଯଶରେ ପ୍ରବାହିତ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଯିବି, ତୁମର ଲୀଳାଗୀତ ଗାଇ ଦେଶଦେଶାନ୍ତରେ ଘୁରିବି।” ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ, ସମ୍ମତି ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଶିଖାଉଛି—ପୁଅ, ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ନାରଦ ମୁନି ସମସ୍ତ ଘରେ ଏକାଟି ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ଯୋଗମାୟା ଦେଖି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଧନ, କାମ, ଓ ଧର୍ମରେ ମନ ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ନାରଦ ମୁନି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମନେ କରି ଖୁସି ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ମାନବୀୟ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରି, ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଛଉଦଶ ହଜାର ଚୟିତା ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାରସ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ସ୍ନେହଶୀଳ ନୟନ ଓ ମୃଦୁ ହସ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି। ହେ ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ହରିଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟି-ଲୟର କାରଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ଯିଏ ଗାଏ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତିପଥରେ ଭଗବତ୍ଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏପରି ଭାବେ, ‘କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ପ୍ରଭାତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, କୁକୁରା ଡାକିଲା, ଓ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀମାନେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଅନୁଭବ କଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଜାଗି, ମନ୍ଦାରବନର ଶୀତଳ ପବନରେ ଅନିଦ୍ରା ଗୀତ ଗାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ବୈଦର୍ଭୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତେ, ମାଧବ ଉଠି, ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଥିବା ନିଜ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ନିଜର ଅପ୍ରକୃତି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅବିନାଶୀ, ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରୀରେ ଚିରନ୍ତନ, ବ୍ରହ୍ମ ନାମକ ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହାର ଆନନ୍ଦ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ତାପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ଉଚିତ କ୍ରମରେ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କଲେ; ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ସଂଯମିତ ବାଣୀରେ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂଗ ଥିବା, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଶୋଭିତ, ଦୁଧଦାନ, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ବସ୍ତ୍ରପରିଧାନ କରାଯାଇଥିବା ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସଜା ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ରୌପ୍ୟ ନଖ ଥିବା ଗାଈ, ଲିନେନ୍, ମୃଗଚର୍ମ ଓ ତିଳ ଦାନ କଲେ। ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ବୃଦ୍ଧ, ଗୁରୁ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ନିଜ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ। ମାନବ ସମାଜର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ବସ୍ତ୍ର, ମଣି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଅଗ୍ନି, ଦର୍ପଣ ଦେଖି, ଗାଈ, ବୃଷ୍ଭ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ; ନାଗରିକ, ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ କରି ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ।