ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ନାରାୟଣ, ଯେଉଁଠାରେ ନରଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବୁ, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ?” ତାପରେ ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତା, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଗ୍ରହ, ଏବଂ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରି ସେହି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିବା—ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆମେ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛୁ।” ନାରଦ, ମହାଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଥିବା, ଜନମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଆପଣଙ୍କର ଦ୍ୱୟ ପଦ ଦେଖି, ସଂସାରର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର ହୋଇଥିବା, ମୁଁ ଏହି ପଦର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଘୁଞ୍ଚୁଛି—ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁପରି ମୋର ସ୍ମୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହା ପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ନାରଦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯୋଗୀଙ୍କର ନାଥ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଯୋଗମାୟା ବୁଝିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏଠି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ସହ ଦାୟସ୍ ଖେଳୁଥିଲେ, ନାରଦଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଉଠିବା, ଆସନ ଦେଇବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, କେବେ ଆସିଲେ? ଆମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବୁ?” ତଥାପି, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଁ,” କହିଲେ; ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଉଠି, ଚୁପଚାପ ଅନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠି ମଧ୍ୟ, ନାରଦ ଦେଖିଲେ ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଯୁବା ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଗୃହରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଗୃହରେ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, କିଛିଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଖାଉଥିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କିଛିଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶବ୍ଦରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପଥରେ ଚାଲୁଥିଲେ। କିଛିଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଘୋଡା, ହାତୀ, ରଥ ସହ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ଗାୟକମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କିଛିଠାରେ ଉଦ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ରାଜପ୍ରସ୍ତାବର ମୁଖ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳକ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ। କିଛିଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସଜା ଗାୟ ଦେଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଶୁଭ କଥା ଓ ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିଲେ। ଘରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ହସି, ରସପରିହାସ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଅର୍ଥ ଓ କାମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ଏକଠାରେ ଏକାକି ବସି, ପ୍ରକୃତିର ଉପରେ ଅତୀତ ପରମପୁରୁଷର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ସେବା ଓ ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ। କିଛିଠାରେ କେଶବ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ସହ ଚୁକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ବଳରାମ ସହ ଧର୍ମଜନମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଝିଅମାନଙ୍କର ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସମୁଚିତ ସମ୍ପତି ଦେଇଥିଲେ। ପିଲାମାନଙ୍କର ବିଦାୟ ଓ ଉପନୟନ ଯାହାପରି ଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। କିଛିଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ କୂଆ, ଉଦ୍ୟାନ, ମଠ ଓ ଏପରି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କିଛିଠାରେ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡା ଚାଳି ଶିକାର କରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳି ମୃଗ ହତ କରୁଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅନ୍ତ:ପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଗୃହରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଯୋଗମାୟା ଓ ମାନବୀୟ ବ୍ୟବହାର ଦେଖି, ନାରଦ ହସି ହସି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଯୋଗମାୟା ଜାଣିଛୁ, ଯାହା ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣା ନୁହେଁ; ଏହା ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଚରଣସେବାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଜଗତରେ ଯାଇବି; ଆପଣଙ୍କର ଲୀଳାଗୁଥିକୁ ଗାଇ, ଶୁଣି, ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବି, ଯାହା ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ନିମିତ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ସହ କରୁଛି; ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି—ବିପ୍ର, ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ନାରଦ ସମସ୍ତ ଗୃହରେ ଏକା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସ everywhere ଥାନରେ ବସିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଯୋଗମାୟା ଦୃଶ୍ୟ ସାରା ସମୟ ଦେଖି, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏଭଳି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଧନ, କାମ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଦେଇ, ନାରଦଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନାରଦ ମାତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଖୁସି ହୋଇ ଯାଇଲେ। ଏଭଳି, ନାରାୟଣ ମାନବୀୟ ଜୀବନର ରୀତି ଅନୁସରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି, ସୋଳେ ହଜାର ଚୟିତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜିତ, ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହସରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା ଲାଗି ରହିଥିଲେ। ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ହରି ଏଠାରେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହାକୁ ଗାଇ, ଶୁଣି, ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଭଗବତ୍ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତମର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧର ଉନାଠିଅଠ ଅଧ୍ୟାୟ, “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଦର୍ଶନ” ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଂସ ପୁରାଣର ଶେଷ ହେଲା।